Shloka 141
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
वर्षाणां चापि पञ्चानामाद्यः संवत्सरः स्मृतः / ऋतूनां शिशिरश्चापि मासानां माघ एव च
Transliteration
varṣāṇāṃ cāpi pañcānāmādyaḥ saṃvatsaraḥ smṛtaḥ / ṛtūnāṃ śiśiraścāpi māsānāṃ māgha eva ca
Translation
ఐదు విధముల సంవత్సరములలో ఆద్యముగా ‘సంవత్సరము’ స్మరింపబడెను. ఋతువులలో శిశిరము, మాసములలో మాఘము ప్రధానము.
Word by Word
वर्षाणाम्of years
वर्षाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (also)
पञ्चानाम्of five
पञ्चानाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; संख्या-विशेषण (of five)
आद्यःthe first
आद्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआद्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
संवत्सरःthe year (Saṃvatsara)
संवत्सरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्मृतःis regarded (as)
स्मृतः:
Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Root√स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘remembered/considered’
ऋतूनाम्of seasons
ऋतूनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
शिशिरःŚiśira (late winter)
शिशिरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिशिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ऋतु-नाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (also)
मासानाम्of months
मासानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
माघःMāgha (month)
माघः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमाघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मास-नाम
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle: ‘indeed/only’)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)