Previous Verse
Next Verse

Shloka 131

ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana

Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering

षोडशार्चिर्भृगोः पुत्रः शुक्रः सूर्यादनन्तरम् / ताराग्रहाणां प्रवरस्तिष्यऋक्षे समुत्थितः

ṣoḍaśārcirbhṛgoḥ putraḥ śukraḥ sūryādanantaram / tārāgrahāṇāṃ pravarastiṣyaṛkṣe samutthitaḥ

భృగువు కుమారుడు, పదహారు కాంతులతో కూడిన శుక్రుడు సూర్యుని తరువాత ఉద్భవించాడు; తారాగ్రహాలలో శ్రేష్ఠుడై తిష్య నక్షత్రంలో ప్రదర్శితుడయ్యాడు.

ṣoḍaśa-arciḥsixteen-rayed one
ṣoḍaśa-arciḥ:
Karta (कर्ता/subject; apposition)
TypeNoun
Rootṣoḍaśa (प्रातिपदिक) + arci (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (संख्याविशेषणपूर्वक: ‘sixteen-rayed’); Masculine, Nominative Singular; epithet of śukraḥ
bhṛgoḥof Bhṛgu
bhṛgoḥ:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootbhṛgu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive Singular
putraḥson
putraḥ:
Karta (कर्ता/subject; apposition)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular; apposition to śukraḥ
śukraḥŚukra (Venus)
śukraḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootśukra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular
sūryātafter/from the Sun
sūryāt:
Apadana (अपादान/ablative)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative (पञ्चमी) Singular
anantaramimmediately after
anantaram:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootanantara (प्रातिपदिक)
FormAvyaya usage of accusative neuter singular as adverb (क्रियाविशेषण-रूपेण)
tārā-grahāṇāmof the star(-like) planets
tārā-grahāṇām:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottārā (प्रातिपदिक) + graha (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (कर्मधारय/षष्ठी-समास sense: ‘star-planets’ i.e., among the stellar bodies); Genitive Plural (षष्ठी बहुवचन)
pravaraḥexcellent, foremost
pravaraḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpravara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular; adjective qualifying śukraḥ
tiṣya-ṛkṣein the Tiṣya asterism
tiṣya-ṛkṣe:
Adhikarana (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Roottiṣya (प्रातिपदिक) + ṛkṣa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (कर्मधारय/नामधारय: ‘Tiṣya-asterism’); Neuter, Locative Singular
samutthitaḥarisen, originated
samutthitaḥ:
Karta-dharma (कर्तृ-धर्म)
TypeAdjective
Rootsam-ut-thā (धातु)
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Nominative Singular; agrees with śukraḥ