Shloka 124
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
ग्रहाश्च चन्द्रसूर्यौं च दिवि दिव्येन तेज सा / नित्यमृक्षेषु युज्यन्ते गच्छन्तो नियताः क्रमात्
Transliteration
grahāśca candrasūryauṃ ca divi divyena teja sā / nityamṛkṣeṣu yujyante gacchanto niyatāḥ kramāt
Translation
గ్రహాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు దివ్య తేజస్సుతో ఆకాశంలో నిత్యం నక్షత్రరాశులతో యుక్తమై, నియత క్రమంలో గమనం చేస్తారు।
Word by Word
ग्रहाःplanets
ग्रहाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
चन्द्रसूर्यौthe Moon and the Sun
चन्द्रसूर्यौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्र + सूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), द्विवचन; द्वन्द्व-समासः (चन्द्रः च सूर्यः च)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
दिविin heaven/sky
दिवि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन
दिव्येनby divine
दिव्येन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (तेजः इति विशेष्ये), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन
तेजसाby radiance
तेजसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: always)
ऋक्षेषुamong the constellations (nakṣatras)
ऋक्षेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), बहुवचन
युज्यन्तेare joined/are yoked (move in conjunction)
युज्यन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
गच्छन्तःgoing, moving
गच्छन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गच्छत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle/शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (ग्रहाः इत्यस्य विशेषणम्)
नियताःregulated, fixed
नियताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनियत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (ग्रहाः/गच्छन्तः इत्यस्य विशेषणम्)
क्रमात्in sequence, successively
क्रमात्:
Hetu/Adverbial (हेतु/क्रियाविशेषण)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative; adverbial usage), एकवचन