Shloka 105
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः / बृहस्पतेः पाद हीनौ भौमसौरावुभौ स्मृतौ
Transliteration
bhārgavātpādahīnastu vijñeyo vai bṛhaspatiḥ / bṛhaspateḥ pāda hīnau bhaumasaurāvubhau smṛtau
Translation
భార్గవుని కంటే ఒక పాదం తక్కువగా బృహస్పతి అని తెలుసుకోవాలి; బృహస్పతికి ఒక పాదం తక్కువగా భౌముడు (మంగళుడు) మరియు సౌరుడు (శని) ఇద్దరూ స్మరించబడతారు.
Word by Word
भार्गवात्from Bhārgava (Venus)
भार्गवात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
पाद-हीनःlacking a quarter
पाद-हीनः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाद (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (पादेन हीनः = lacking by a quarter)
तुindeed/but
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
विज्ञेयःis to be known/should be understood
विज्ञेयः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि√ज्ञा (धातु)
Formकृत्य-प्रत्ययान्त (तव्य/यत्-समर्थ) कृदन्त; भावे/कर्मणि अर्थे; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वैindeed
वै:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/assurance)
बृहस्पतिःBṛhaspati (Jupiter)
बृहस्पतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
बृहस्पतेःof Bṛhaspati
बृहस्पतेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
पादa quarter
पाद:
Upapada (उपपद)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समास-विग्रहे उपपद (quarter)
हीनौlacking
हीनौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण
भौम-सौरौMars and Saturn
भौम-सौरौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभौम (प्रातिपदिक) + सौर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; द्वन्द्व-समास (Mars and Saturn)
उभौboth
उभौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; संख्यावाचक/समूहवाचक-विशेषण
स्मृतौare said/are considered
स्मृतौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) ‘स्मृत’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन