Shloka 81
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
युगाक्षकोटिसंबद्धौ रश्मी द्वौ स्यन्दनस्य तु / ध्रुवेण प्रगृहीतौ वै तौ रश्मी नयतो रविम्
Transliteration
yugākṣakoṭisaṃbaddhau raśmī dvau syandanasya tu / dhruveṇa pragṛhītau vai tau raśmī nayato ravim
Translation
ఆ రథపు యుగధురి అగ్రానికి సంబద్ధమైన రెండు రశ్ములు ఉన్నాయి; ధ్రువుడు వాటిని పట్టుకొని, ఆ రశ్ములే రవిని నడిపిస్తాయి।
Word by Word
युग-अक्ष-कोटि-संबद्धौbound to the tip of the yoke-axle
युग-अक्ष-कोटि-संबद्धौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुग + अक्ष + कोटि + संबद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; √बन्ध्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; तत्पुरुषसमासः (युगाक्षकोटौ संबद्धौ)
रश्मीtwo reins/rays
रश्मी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन (वैदिक/पुराण-प्रयोगे द्विवचनरूपम्)
द्वौtwo
द्वौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; संख्यावाचक विशेषण
स्यन्दनस्यof the chariot
स्यन्दनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootस्यन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
ध्रुवेणby Dhruva (the Pole Star)
ध्रुवेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
प्र-गृहीतौheld/grasped
प्र-गृहीतौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + गृहीत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ग्रह्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; भूतकृदन्त (past passive participle)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic)
तौthose two
तौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), द्विवचन; सर्वनाम
रश्मीthe two reins/rays
रश्मी:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), द्विवचन (पुराण-प्रयोगे)
नयतःof (them) leading
नयतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Root√नी (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, षष्ठी (6th), एकवचन; पुं/नपुंस (सन्दर्भानुसार)
रविम्the Sun
रविम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन