Shloka 71
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
युगाक्षकोडी ते तस्य अर्थकामावुभौ स्मृतौ / सप्ताश्वरूपाश्छन्दासि वहन्तो वामतो धुरम्
Transliteration
yugākṣakoḍī te tasya arthakāmāvubhau smṛtau / saptāśvarūpāśchandāsi vahanto vāmato dhuram
Translation
అతని ‘యుగాక్ష’ మరియు ‘కోడి’—ఈ రెండూ అర్థం, కామం అని స్మృతించబడ్డాయి. ఏడు అశ్వరూప ఛందస్సులు ఎడమవైపు ధురాన్ని మోస్తున్నాయి.
Word by Word
युगाक्षकोडीyugākṣakoḍī (a named part)
युगाक्षकोडी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुग + अक्ष + कोडी (प्रातिपदिक)
Formसमाहार/निर्देशार्थ-तत्पुरुष (determinative compound; components: yuga+akṣa+koḍī); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन
अर्थकामौwealth and desire
अर्थकामौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअर्थ + काम (प्रातिपदिक)
Formइतरेतर-द्वन्द्व (copulative: artha and kāma); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
उभौboth
उभौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण (both)
स्मृतौare said (as)
स्मृतौ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + त (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विधेय
सप्तseven
सप्त:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त (संख्या-अव्यय/प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable-like)
अश्व-रूपाःhaving the form of horses
अश्व-रूपाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअश्व + रूप (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (determinative: 'horse' + 'form'); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
छन्दांसिthe metres (Vedic metres)
छन्दांसि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
वहन्तःcarrying
वहन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवह् (धातु) + शतृ (कृत्)
Formवर्तमान-कृदन्त (present active participle, शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
वामतःon the left side
वामतः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootवामतस् (अव्यय)
Formदिक्/देशवाचक-अव्यय (adverb: from the left/leftwards)
धुरम्the yoke/pole (load)
धुरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधुरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन