Shloka 15
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
नाडीभिर्वायुयुक्ताभिर्लोकधारा प्रवर्त्तते / यत्सोमात्स्रवते ह्यंबु तदन्नेष्वेव तिष्ठति
Transliteration
nāḍībhirvāyuyuktābhirlokadhārā pravarttate / yatsomātsravate hyaṃbu tadanneṣveva tiṣṭhati
Translation
వాయువుతో కూడిన నాడుల ద్వారా లోకధార ప్రవహిస్తుంది; సోముని నుండి స్రవించే జలం అన్నములలోనే నిలిచి ఉంటుంది।
Word by Word
नाडीभिःby channels (tubes)
नाडीभिः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootनाडी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; ‘by/through channels’
वायुयुक्ताभिःconnected with air
वायुयुक्ताभिः:
विशेषण (Qualifier of instrument)
TypeAdjective
Rootवायु + युक्त (कृदन्त); components: वायु + युक्त (युज्-धातोः क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), बहुवचन; ‘endowed with air’ qualifying ‘नाडीभिः’
लोकधाराthe world-current (flow)
लोकधारा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootलोक + धारा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; ‘stream/flow of the world(s)’
प्रवर्ततेflows on, proceeds
प्रवर्तते:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootप्र + वृत् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; ‘proceeds/operates’
यत्which (that)
यत्:
सम्बन्ध (Relative-correlative link)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; relative pronoun referring to ‘ambu’
सोमात्from Soma (the Moon)
सोमात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; source
स्रवतेflows
स्रवते:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootस्रु (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; ‘flows/drips’
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; emphasis/indeed
अम्बुwater
अम्बु:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअम्बु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; subject of ‘स्रवते’
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (Correlative link)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; correlative to ‘यत्’
अन्नेषुin foods, in grains
अन्नेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), बहुवचन; locus
एवonly, indeed
एव:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; restriction/emphasis
तिष्ठतिremains
तिष्ठति:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; ‘stands/remains’