Next Verse

Shloka 1

Āditya-vyūha-kīrtana

Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे आदित्यव्यूहकीर्त्तनं नामैकविंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच स्वायंभूवनिसर्गे तु व्याख्यातान्यन्तराणि च / भविष्याणि च सर्वाणि तेषां वक्ष्याम्यनुक्रमम्

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde ādityavyūhakīrttanaṃ nāmaikaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca svāyaṃbhūvanisarge tu vyākhyātānyantarāṇi ca / bhaviṣyāṇi ca sarvāṇi teṣāṃ vakṣyāmyanukramam

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త పూర్వభాగంలోని ద్వితీయ అనుషంగపాదంలో ‘ఆదిత్యవ్యూహకీర్తనం’ అనే ఇరవై ఒకటవ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—స్వాయంభువ సృష్టిలో వివరించబడిన మన్వంతరములు మరియు భవిష్యత్తులో కలుగబోవు అన్నిటి క్రమాన్ని నేను చెప్పుదును।

itithus
iti:
Sambandha/Discourse marker (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-प्रयोग)
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrībrahmāṇḍa (प्रातिपदिक) [śrī + brahmāṇḍa]
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; कर्मधारयः—‘श्रीमत् ब्रह्माण्डम्’ (honored Brahmāṇḍa)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahāpurāṇa (प्रातिपदिक) [mahā + purāṇa]
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyuproktā (प्रातिपदिक) [vāyu + prokta]
FormNeuter, Locative Singular; तत्पुरुषः—‘वायुनोक्ते’ (spoken by Vāyu)
pūrva-bhāgein the former section
pūrva-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrvabhāga (प्रातिपदिक) [pūrva + bhāga]
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular
dvitīyein the second
dvitīye:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Locative Singular; ordinal qualifying bhāga/pāda
anuṣaṅga-pādein the Anuṣaṅga-pāda (sub-division)
anuṣaṅga-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootanuṣaṅgapāda (प्रातिपदिक) [anuṣaṅga + pāda]
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular
āditya-vyūha-kīrttanam‘Enumeration of the Aditya formations’
āditya-vyūha-kīrttanam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootādityavyūhakīrttana (प्रातिपदिक) [āditya + vyūha + kīrttana]
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; title-name
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
FormName-indicator particle (नाम-निपात)
eka-viṃśati-tamaḥtwenty-first
eka-viṃśati-tamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekaviṃśatitama (प्रातिपदिक) [eka + viṃśati + tama]
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; द्विगु/संख्यासमासः (21st)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (वच् धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular; Parasmaipada
svāyaṃbhūva-nisargein the Svāyaṃbhuva creation
svāyaṃbhūva-nisarge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsvāyaṃbhūvanisarga (प्रातिपदिक) [svāyaṃbhūva + nisarga]
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; तत्पुरुषः—‘स्वायम्भूवस्य निसर्गे’
tuindeed/and
tu:
Sambandha/Discourse particle (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात)
vyākhyātāniexplained
vyākhyātāni:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootvy-ā-khyā (व्याख्या धातु)
FormPast passive participle (क्त), Neuter, Nominative/Accusative Plural; ‘explained’
antarāṇiintermediate periods (manvantaras)
antarāṇi:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootantara (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative (प्रथमा/द्वितीया), Plural
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
bhaviṣyāṇifuture (ones)
bhaviṣyāṇi:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootbhū (भू धातु)
FormFuture participle (शतृ/शानच् sense; here adjectival ‘to be’), Neuter Nom/Acc Plural; from √bhū with भविष्यत्-formation
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
sarvāṇiall
sarvāṇi:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative Plural; agrees with antarāṇi/bhaviṣyāṇi
teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPronoun; Genitive (6th/षष्ठी), Plural
vakṣyāmiI shall tell
vakṣyāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (वच् धातु)
FormFuture (लृट्), 1st person (उत्तमपुरुष), Singular; Parasmaipada
anukramamin sequence/order
anukramam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootanukrama (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular