Shloka 82
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
भारतस्य तु वर्षस्य भेदास्ते नव कीर्त्तिताः / इहोदितस्य दृश्यन्ते यथान्ये ऽन्यत्र चोदिते
Transliteration
bhāratasya tu varṣasya bhedāste nava kīrttitāḥ / ihoditasya dṛśyante yathānye 'nyatra codite
Translation
భారతవర్షానికి చెందిన ఆ తొమ్మిది విభాగాలు కీర్తించబడ్డాయి; ఇక్కడ చెప్పినది ఎలా దర్శనమవుతుందో, అలాగే ఇతరత్రా చెప్పినవీ.
Word by Word
भारतस्यof Bhārata
भारतस्य:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (वर्ष-विशेष), षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधानार्थक (particle)
वर्षस्यof the region/continent
वर्षस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
भेदाःdivisions
भेदाः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootभेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
तेthose
ते:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; ‘भेदाः’ इत्यस्य विशेषण
नवnine
नव:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनवन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्याशब्दः; प्रथमा बहुवचनार्थे ‘nine’ (भेदाः इत्यस्य विशेषण)
कीर्त्तिताःhave been described
कीर्त्तिताः:
क्रिया (Kriyā; predicate participle)
TypeVerb
Rootकीर्त् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; कर्मणि/भावे ‘have been described’
इहhere
इह:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb: ‘here’)
उदितस्यof what has been stated
उदितस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootउदित (प्रातिपदिक; √वद्/√उद्? here ‘said/mentioned’)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘of what has been stated’
दृश्यन्तेare seen
दृश्यन्ते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; कर्मणि (passive: ‘are seen’)
यथाas
यथा:
सम्बन्ध (Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (adverb: ‘as/just as’)
अन्येothers
अन्ये:
कर्ता (Kartā/Subject; implied ‘bhedāḥ’)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
अन्यत्रelsewhere
अन्यत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb: ‘elsewhere’)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction: ‘and’)
उदितेwhen (they are) mentioned
उदिते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative absolute-like)
TypeNoun
Rootउदित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘when stated/mentioned’ (सप्तमी-सम्बन्ध)