Shloka 67
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
अवगाढे ह्युभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ / सरो विष्णुपदं नाम निषधे पर्वतोत्तमे
Transliteration
avagāḍhe hyubhayataḥ samudrau pūrvapaścimau / saro viṣṇupadaṃ nāma niṣadhe parvatottame
Translation
తూర్పు, పడమర—ఇరువైపులా సముద్రాలు లోతుగా ఉన్నాయి; నిషధ అనే ఉత్తమ పర్వతంలో ‘విష్ణుపదం’ అనే సరస్సు ఉంది।
Word by Word
अवगाढेin the submerged/deep (state/place)
अवगाढे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअव-गाह् (धातु) → अवगाढ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; locative absolute-like: 'when/where (it is) submerged'
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात
उभयतःon both sides
उभयतः:
Sambandha (सम्बन्ध/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउभय (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय = 'on both sides'
समुद्रौtwo oceans
समुद्रौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा द्विवचनम्
पूर्वपश्चिमौeastern and western
पूर्वपश्चिमौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्व-पश्चिम (प्रातिपदिक; पूर्व + पश्चिम)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा द्विवचनम्; द्वन्द्वः (पूर्वश्च पश्चिमश्च) qualifying समुद्रौ
सरःa lake
सरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
विष्णुपदम्Viṣṇupada (name)
विष्णुपदम्:
Samjna (संज्ञा/नाम)
TypeNoun
Rootविष्णु-पद (प्रातिपदिक; विष्णु + पद)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (विष्णोः पदम्) used as name
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (indeclinable) indicating naming
निषधेin Niṣadha (mountain/region)
निषधे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिषध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी एकवचनम् (locative)
पर्वतोत्तमेin the best of mountains
पर्वतोत्तमे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपर्वत-उत्तम (प्रातिपदिक; पर्वत + उत्तम)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; कर्मधारयः = 'best mountain' (locative, apposition to निषधे)