Shloka 34
Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam
Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta
Devanagari script
सर्वे नागस्तु निषधे शेषवासुकितक्षकाः / महामेरौ त्रयस्त्रिंशत्क्रीडन्ते यज्ञियाः सुराः
Transliteration
sarve nāgastu niṣadhe śeṣavāsukitakṣakāḥ / mahāmerau trayastriṃśatkrīḍante yajñiyāḥ surāḥ
Translation
నిషధంలో శేష, వాసుకి, తక్షక మొదలైన సమస్త నాగులు ఉన్నారు; మహామేరువుపై యజ్ఞీయమైన ముప్పైమూడు దేవతలు క్రీడిస్తారు.
Word by Word
सर्वेall
सर्वे:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural), पुल्लिङ्ग (Masculine)
नागाःnāgas (serpents)
नागाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural), पुल्लिङ्ग (Masculine)
तुindeed; but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोधार्थक-अव्यय (Particle)
निषधेon/in Niṣadha
निषधे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिषध (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)
शेष-वासुकि-तक्षकाःŚeṣa, Vāsuki, and Takṣaka
शेष-वासुकि-तक्षकाः:
कर्ता (Appositional subject)
TypeNoun
Rootशेष (प्रातिपदिक) + वासुकि (प्रातिपदिक) + तक्षक (प्रातिपदिक)
Formइतरेतर-द्वन्द्व (Copulative) समास; प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural), पुल्लिङ्ग (Masculine)
महामेरौon/in Mahāmeru
महामेरौ:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहामेरु (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)
त्रयस्-त्रिंशत्thirty-three
त्रयस्-त्रिंशत्:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रयस् (संख्या-प्रातिपदिक) + त्रिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (Numerical compound) = ‘thirty-three’; प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural), पुल्लिङ्ग (Masculine) — modifies ‘सुराः’
क्रीडन्तेplay; sport
क्रीडन्ते:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Rootक्रीड् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), आत्मनेपद (Atmanepada)
यज्ञियाःworthy of sacrifice; sacrificial
यज्ञियाः:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयज्ञिय (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural), पुल्लिङ्ग (Masculine)
सुराःgods
सुराः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural), पुल्लिङ्ग (Masculine)