Shloka 32
Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam
Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta
Devanagari script
तेषां मूत्रं पुरीषं च दिक्षु सर्वासु सर्वशः / ईश्वरानुग्रहाद्भूमिर्मृताश्च ग्रसते तु तान्
Transliteration
teṣāṃ mūtraṃ purīṣaṃ ca dikṣu sarvāsu sarvaśaḥ / īśvarānugrahādbhūmirmṛtāśca grasate tu tān
Translation
వారి మూత్రం మరియు మలము అన్ని దిశలలో అన్నిచోట్ల వ్యాపిస్తుంది; ఈశ్వరానుగ్రహంతో భూమి మరియు మృతులూ వారిని గ్రసిస్తారు.
Word by Word
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural), पुल्लिङ्ग (Masculine/Neuter pronominal)
मूत्रम्urine
मूत्रम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमूत्र (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
पुरीषम्feces
पुरीषम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुरीष (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (Conjunction)
दिक्षुin the directions
दिक्षु:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th/Locative), बहुवचन (Plural), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
सर्वासुin all
सर्वासु:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (7th/Locative), बहुवचन (Plural), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — modifies ‘दिक्षु’
सर्वशःeverywhere; in every way
सर्वशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (Adverb)
ईश्वर-अनुग्रहात्from the Lord’s favor
ईश्वर-अनुग्रहात्:
हेतु/अपादान (Cause/Source; Ablative)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक) + अनुग्रह (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष ‘ईश्वरस्य अनुग्रहः’; पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)
भूमिःthe earth
भूमिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
मृताःthe dead (ones)
मृताः:
कर्ता (Co-subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootमृत (प्रातिपदिक/कृदन्त from मृ धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past participle ‘dead’); प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural), पुल्लिङ्ग (Masculine)
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (Conjunction)
ग्रसतेswallows; consumes
ग्रसते:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Rootग्रस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद (Atmanepada)
तुindeed; but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोधार्थक-अव्यय (Particle: ‘but/indeed’)
तान्them
तान्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन (Plural), पुल्लिङ्ग (Masculine)