Shloka 45
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
भरद्वाजेन मुनिना तत्प्रियार्थे ऽवरोपिताः / अतः पुर्वरोद्देशस्तेन जज्ञे मनोरमः
Transliteration
bharadvājena muninā tatpriyārthe 'varopitāḥ / ataḥ purvaroddeśastena jajñe manoramaḥ
Translation
ముని భరద్వాజుడు అతని ప్రీతికోసం వాటిని నాటెను; అందువల్ల ఆ స్థలపు పూర్వభాగము మనోహరముగా జన్మించెను।
Word by Word
भरद्वाजेनby Bharadvāja
भरद्वाजेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootभरद्वाज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण) विभक्ति, एकवचन (Masculine, Instrumental 3rd, Singular)
मुनिनाby the sage
मुनिना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Masculine, Instrumental 3rd, Singular)
तत्-प्रिय-अर्थेfor his dear purpose / for what was dear to him
तत्-प्रिय-अर्थे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रिय (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Masculine, Locative 7th, Singular); तत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः) ‘तस्य प्रियस्य अर्थे’
अवरोपिताःplanted / caused to be planted
अवरोपिताः:
Karta (कर्ता) (of implied passive/result state)
TypeAdjective
Rootअव-√रुह् (धातु) → अवरोपित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative 1st, Plural)
अतःtherefore
अतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक/तस्मात्-अर्थे (indeclinable, ‘therefore/from that’)
पूर्व-रोद्देशःthe former region/area
पूर्व-रोद्देशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + उद्देश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative 1st, Singular); कर्मधारय-समासः ‘पूर्वः उद्देशः’
तेनby that / by him
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (Pronoun, Instrumental 3rd, Singular)
जज्ञेwas born / came into being
जज्ञे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (3rd person singular, Perfect, Ātmanepada)
मनोरमःdelightful, charming
मनोरमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमनोरम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative 1st, Singular)