Shloka 32
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
ऋक्षवत्संप्रसूतास्ता नद्यो मणिजलाः शिवाः / तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या सृपा च निषधा नदी
Transliteration
ṛkṣavatsaṃprasūtāstā nadyo maṇijalāḥ śivāḥ / tāpī payoṣṇī nirvindhyā sṛpā ca niṣadhā nadī
Translation
ఋక్షవత్ పర్వతం నుండి పుట్టిన, మణిజలంలా స్వచ్ఛమైన శివకర నదులు—తాపీ, పయోష్ణీ, నిర్వింధ్యా, సృపా మరియు నిషధా నది.
Word by Word
ऋक्षवत्from Ṛkṣavat (mountain)
ऋक्षवत्:
Apadana (अपादान/Source)
TypeNoun
Rootऋक्षवत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचन (Singular); अव्ययवत्-प्रातिपदिक (ending -वत्)
सम्प्रसूताःborn/produced
सम्प्रसूताः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसम् + √सू (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि/भूतकृत् क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचन (Nominative plural feminine) — 'born/produced'
ताःthose (rivers)
ताः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
नद्यःrivers
नद्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
मणिजलाःwith gem(-like) waters
मणिजलाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमणि + जल (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचन (Nominative plural feminine); (मणि-जल) तत्पुरुषः — 'having gem-like water/with gems in water'
शिवाःauspicious
शिवाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचन (Nominative plural feminine)
तापीTāpī (river)
तापी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतापी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
पयोष्णीPayoṣṇī (river; 'warm-watered')
पयोष्णी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपयस् + उष्णी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
निर्विन्ध्याNirvindhyā (river)
निर्विन्ध्या:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनिर्विन्ध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
सृपाSṛpā (river)
सृपा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसृपा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
निषधाNiṣadhā (river)
निषधा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनिषधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
नदीriver
नदी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)