Shloka 15
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
संकल्पः पञ्चमानां च ह्याश्रमाणां यथाविधि / इह स्वर्गापवर्गार्थं प्रवृत्तिर्येषु मानुषी
Transliteration
saṃkalpaḥ pañcamānāṃ ca hyāśramāṇāṃ yathāvidhi / iha svargāpavargārthaṃ pravṛttiryeṣu mānuṣī
Translation
ఐదు ఆశ్రమాల యథావిధి సంకల్పము ఉంది; వాటిలో మనుష్యుల ప్రవర్తన ఇక్కడ స్వర్గమూ అపవర్గము (మోక్షము) కొరకు జరుగుతుంది।
Word by Word
संकल्पःthe ordinance/arrangement; resolve
संकल्पः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसंकल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
पञ्चमानाम्of the fivefold
पञ्चमानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeAdjective
Rootपञ्चम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; विशेषण (qualifying)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/indeed)
आश्रमाणाम्of the āśramas (stages of life)
आश्रमाणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootआश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन
यथाaccording as
यथा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb; 'as/according to')
विधिrule; prescribed manner
विधि:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; (यथाविधि इति प्रयोगे अव्ययीभावार्थे)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
स्वर्गापवर्गार्थम्for the sake of heaven and liberation
स्वर्गापवर्गार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeNoun
Rootस्वर्ग + अपवर्ग + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; अर्थ-तत्पुरुषः (purpose: 'for the sake of')
प्रवृत्तिःactivity; engagement
प्रवृत्तिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रवृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
येṣuin which (among whom)
येṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), बहुवचन; सर्वनाम
मानुषीhuman
मानुषी:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमानुषी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषण (qualifying प्रवृत्तिः)