Shloka 66
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
वर्षं हैरण्वतं नाम यत्र हैरण्वती नदी / महाबलाः सुतेजस्का जायन्ते तत्र मानवाः
Transliteration
varṣaṃ hairaṇvataṃ nāma yatra hairaṇvatī nadī / mahābalāḥ sutejaskā jāyante tatra mānavāḥ
Translation
అక్కడ ‘హైరణ్వత’ అనే వర్షం ఉంది; అక్కడ హైరణ్వతీ నది ప్రవహిస్తుంది. అక్కడ మనుష్యులు మహాబలులు, సుతేజస్సులు గా జన్మిస్తారు.
Word by Word
varṣama region (varṣa)
varṣam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd case), एकवचन; here nominative as subject-complement ‘a region’
hairaṇvatamHairaṇvata
hairaṇvatam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roothairaṇvata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; adjective qualifying varṣam
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगवत् निपात (indeclinable in sense ‘by name/called’)
yatrawhere
yatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (relative adverb)
hairaṇvatīHairaṇvatī
hairaṇvatī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothairaṇvatī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
nadīriver
nadī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnadī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to hairaṇvatī
mahābalāḥvery strong
mahābalāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā + bala (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; adjective qualifying mānavāḥ
su-tejaskāḥof great splendor
su-tejaskāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu + tejas + ka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुष/उपसर्गपूर्वक ‘having good brilliance’
jāyanteare born
jāyante:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
mānavāḥhumans
mānavāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmānava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन