Shloka 22
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
नीलश्च वैदुर्यमयः श्वेतः घुक्लो हिरण्मयः / मयुरबर्हवर्णस्तु शातकैंभश्च शृङ्गवान्
Transliteration
nīlaśca vaiduryamayaḥ śvetaḥ ghuklo hiraṇmayaḥ / mayurabarhavarṇastu śātakaiṃbhaśca śṛṅgavān
Translation
ఒకటి నీలంగా వైదూర్యమణిసమం; ఒకటి శ్వేతంగా ప్రకాశించి హిరణ్మయంగా; ఒకటి మయూరబర్హవర్ణంగా; మరొకటి శాతకుంభసమంగా శృంగవంతంగా ఉన్నది.
Word by Word
nīlaḥblue/dark
nīlaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootnīla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
vaidurya-mayaḥmade of vaidūrya (cat’s-eye gem)
vaidurya-mayaḥ:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootvaidurya (प्रातिपदिक) + maya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तद्धितार्थक ‘-मय’ (made of) — तत्पुरुषः
śvetaḥwhite
śvetaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootśveta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
śuklaḥbright white
śuklaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootśukla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पाठे ‘घुक्लो’ इति सम्भाव्य-दोषः, ‘शुक्लः’ इति ग्रहणम्
hiraṇ-mayaḥmade of gold
hiraṇ-mayaḥ:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Roothiraṇ (प्रातिपदिक; ‘gold’) + maya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘made of gold’ — तत्पुरुषः
mayūra-barha-varṇaḥhaving the color of peacock-feathers
mayūra-barha-varṇaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootmayūra (प्रातिपदिक) + barha (प्रातिपदिक) + varṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (mayūrasya barham iva varṇaḥ)
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक अव्यय (but/indeed)
śātaka-imbhaḥhaving śātaka-imbha (a golden/metallic hue; lit. ‘śātaka-elephant’ epithet)
śātaka-imbhaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootśātaka (प्रातिपदिक) + imbha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः; (पाठे ‘शातकैंभ’—sandhi: śātaka + imbhaḥ)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
śṛṅga-vānhorned; having peaks/horns
śṛṅga-vān:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootśṛṅga (प्रातिपदिक) + vat (तद्धित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘-वत्’ तद्धितान्त; बहुव्रीहिः—‘yasya śṛṅgāṇi santi’