Shloka 42
Priyavrata-vaṃśa and Saptadvīpa Vibhāga (प्रियव्रतवंशः सप्तद्वीपविभागश्च)
Devanagari script
ज्ञेयः पञ्चसु धर्मो वै वर्णाश्रमविभाजकः / सुखमायुश्च रूपं च बलं धर्मश्च नित्यशः
Transliteration
jñeyaḥ pañcasu dharmo vai varṇāśramavibhājakaḥ / sukhamāyuśca rūpaṃ ca balaṃ dharmaśca nityaśaḥ
Translation
ఈ ఐదింటిలో వర్ణాశ్రమ విభజనను చేసే ధర్మం తెలుసుకోవలసినది; మరియు నిత్యం సుఖం, ఆయువు, రూపం, బలం, ధర్మం (వృద్ధి చెందుతాయి).
Word by Word
ज्ञेयःis to be known
ज्ञेयः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु) → ज्ञेय (कृदन्त)
Formकृदन्त (Gerundive/तव्यत्-प्रत्यय, विधिलिङ्गार्थ ‘to be known’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पञ्चसुin five (places/regions)
पञ्चसु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी (Locative/अधिकरण), बहुवचन; numeral used adjectivally
धर्मःdharma
धर्मः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय (Emphatic particle/निपात)
वर्ण-आश्रम-विभाजकःdivider of varṇas and āśramas
वर्ण-आश्रम-विभाजकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवर्ण (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक) + विभाजक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: वर्णाश्रमयोः विभाजकः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सुखम्happiness
सुखम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
आयुःlifespan
आयुः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (Conjunction/समुच्चय)
रूपम्form/beauty
रूपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (Conjunction/समुच्चय)
बलम्strength
बलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
धर्मःdharma
धर्मः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (Conjunction/समुच्चय)
नित्यशःalways/constantly
नित्यशः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootनित्यशस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Adverb/क्रियाविशेषण)