Shloka 1
Priyavrata-vaṃśa and Saptadvīpa Vibhāga (प्रियव्रतवंशः सप्तद्वीपविभागश्च)
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे कालसद्भाववर्णनं नाम त्रयोदशोंऽध्याय सुत उवाच अथान्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह / तुल्याभिमानिनः सर्वे जायन्ते नामरूपतः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde kālasadbhāvavarṇanaṃ nāma trayodaśoṃ'dhyāya suta uvāca athāntareṣu sarveṣu atītānāgateṣviha / tulyābhimāninaḥ sarve jāyante nāmarūpataḥ
Translation
ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణములో, వాయుప్రోక్త పూర్వభాగ ద్వితీయ అనుషంగపాదములో ‘కాలసద్భావవర్ణన’ అనే పదమూడవ అధ్యాయము. సూతుడు పలికెను—ఇక్కడ అన్ని అంతరకాలములలో, గతములోనూ భవిష్యత్తులోనూ, అందరూ నామరూపములచే సమానాభిమానముతో జన్మించుదురు।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-समाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formनिपात (particle/quotative)
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक; श्री + ब्रह्माण्ड)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन (neut., loc., sg.)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक; महा + पुराण)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (neut., loc., sg.)
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवायुप्रोक्त (प्रातिपदिक; वायु + प्रोक्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (neut., loc., sg.); विशेषण to (महापुराणे)
पूर्वभागेin the former section
पूर्वभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्वभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (masc., loc., sg.)
द्वितीयेin the second
द्वितीये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (masc., loc., sg.); विशेषण to (पूर्वभागे)
अनुषङ्गपादेin the Anuṣaṅga-pāda (sub-division)
अनुषङ्गपादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनुषङ्गपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (masc., loc., sg.)
कालसद्भाववर्णनम्(the section) ‘Description of the reality of time’
कालसद्भाववर्णनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकालसद्भाववर्णन (प्रातिपदिक; काल + सद्भाव + वर्णन)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (neut., nom., sg.)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनिपात (indecl. ‘named/called’)
त्रयोदशःthirteenth
त्रयोदशः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootत्रयोदश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (masc., nom., sg.); अध्याय-विशेषण
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (masc., nom., sg.)
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (masc., nom., sg.)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन (perfect, 3rd sg.)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formनिपात (conjunction/transition)
अन्तरेषुin the intervals
अन्तरेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन (neut., loc., pl.)
सर्वेषुin all
सर्वेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन (neut., loc., pl.); विशेषण to अन्तरेषु
अतीत-अनागतेषुin the past and future (ones)
अतीत-अनागतेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootअतीत (प्रातिपदिक) + अनागत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन (neut., loc., pl.); द्वन्द्व-समास; विशेषण to (अन्तरेषु)
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of place)
तुल्य-अभिमानिनःhaving equal self-conceit/identity
तुल्य-अभिमानिनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतुल्य (प्रातिपदिक) + अभिमानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (masc., nom., pl.); बहुवचन-विशेषण to सर्वे
सर्वेall (beings)
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (masc., nom., pl.)
जायन्तेare born/arise
जायन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट् (present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन (present, 3rd pl.)
नाम-रूपतःas to name and form
नाम-रूपतः:
Hetu/Prakara (हेतु/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootनाम (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित)
Formअव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त: -तः), ‘in respect of’; द्वन्द्व-आधार (name & form)