Shloka 117
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
आदितेयस्त्वसौ सूर्यः कालाग्निः परिवत्सरः / शुक्लकृष्णगतिश्चापि अपां सारमयः खगः
Transliteration
āditeyastvasau sūryaḥ kālāgniḥ parivatsaraḥ / śuklakṛṣṇagatiścāpi apāṃ sāramayaḥ khagaḥ
Translation
ఆ సూర్యుడు ఆదితేయుడు; ‘కాలాగ్ని’యే ‘పరివత్సర’ము. అతని గతి శుక్ల-కృష్ణ పక్షములనుసరించి నడుచును; అతడు జలసారమయ ఖగుడు.
Word by Word
आदितेयःĀditeya (son of Aditi)
आदितेयः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootआदितेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विशेषार्थ
असौthat (one)
असौ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; दूरवाचक सर्वनाम (demonstrative ‘that’)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/apposition)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कालाग्निःKālāgni (fire of time)
कालाग्निः:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/apposition)
TypeNoun
Rootकाल + अग्नि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (determinative; ‘time-fire’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परिवत्सरःParivatsara (a year-name)
परिवत्सरः:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/predicate nominative)
TypeNoun
Rootपरिवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शुक्लकृष्णगतिःthe course of the bright and dark (fortnights)
शुक्लकृष्णगतिः:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/apposition)
TypeNoun
Rootशुक्ल + कृष्ण + गति (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (determinative; ‘white-and-black movement’ i.e., bright/dark fortnight course), स्त्रीलिङ्ग (feminine), प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-arth (also)
अपाम्of the waters
अपाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/possessive)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (genitive), बहुवचन; ‘अप्’ = waters
सारमयःconsisting of essence
सारमयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसार + मय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (determinative; ‘made of essence’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
खगःbird; one who moves in the sky
खगः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootखग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन