Shloka 116
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
तेषां तत्त्वं प्रवक्ष्यामि कीर्त्यमानं निबोधत / क्रतुरग्निस्तु यः प्रोक्तः स तु संवत्सरो मतः
Transliteration
teṣāṃ tattvaṃ pravakṣyāmi kīrtyamānaṃ nibodhata / kraturagnistu yaḥ proktaḥ sa tu saṃvatsaro mataḥ
Translation
వాటి తత్త్వాన్ని నేను చెప్పుచున్నాను; కీర్తింపబడుతున్నదాన్ని గ్రహించండి. ‘క్రతు-అగ్ని’ అని చెప్పబడినవాడు, అతడే ‘సంవత్సర’మని భావించబడెను.
Word by Word
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/possessive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/genitive), बहुवचन (plural); सर्वनाम (pronoun)
तत्त्वम्true nature; principle
तत्त्वम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), प्रथमा/द्वितीया (1st/nom or 2nd/acc), एकवचन (singular)
प्रवक्ष्यामिI shall explain
प्रवक्ष्यामि:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट् (future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (singular); उपसर्ग: प्र-
कीर्त्यमानम्being recited; being praised
कीर्त्यमानम्:
Visheshana (विशेषण/adjectival)
TypeAdjective
Rootकीर्त् (धातु)
Formवर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (present passive participle/शानच्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘कीर्त्यमान’ = being praised/being recited
निबोधतunderstand; take note
निबोधत:
Kriya (क्रिया/imperative)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन (plural); उपसर्ग: नि-
क्रतुःKratu (a name)
क्रतुः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st/nom), एकवचन (singular)
अग्निःAgni (fire; deity)
अग्निः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुbut; indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थ (emphasis/contrast)
यःwho; which
यः:
Karta (कर्ता/relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
प्रोक्तःsaid; declared
प्रोक्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-वच् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe; that
सः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विशेषार्थ (emphasis)
संवत्सरःthe year (Saṃvatsara)
संवत्सरः:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/predicate nominative)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मतःis considered
मतः:
Pratipādya (प्रतिपाद्य/predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootमन् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘मत’ = considered