Shloka 112
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
मूर्तिरस्य त्वहो रात्रो निमेषावयवश्च सः / संवत्सरः सतत्त्वश्च नाम चास्य कलात्मकः
Transliteration
mūrtirasya tvaho rātro nimeṣāvayavaśca saḥ / saṃvatsaraḥ satattvaśca nāma cāsya kalātmakaḥ
Translation
అతని మూర్తి పగలు-రాత్రులు; నిమేషాది అతని అవయవములు. అతడే సంవత్సరరూప తత్త్వము; అతని నామము ‘కలాత్మక’మని కూడా చెప్పబడును.
Word by Word
मूर्तिःform/embodiment
मूर्तिः:
Karta (कर्ता/वर्ण्य)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
अस्यof this/of him
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-अव्यय (particle: but/indeed)
अहःday
अहः:
Karta (कर्ता/वर्ण्य)
TypeNoun
Rootअहन्/अहः (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
रात्रोःof day and night (dual genitive)
रात्रोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), द्विवचन (Dual)
निमेषावयवःwhose parts are nimeṣas (blinks)
निमेषावयवः:
Karta (कर्ता/वर्ण्य)
TypeNoun
Rootनिमेष + अवयव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
संवत्सरःyear
संवत्सरः:
Karta (कर्ता/वर्ण्य)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)
सतत्त्वःof true essence
सतत्त्वः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस + तत्त्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); कर्मधारय (‘true/real’ + ‘essence’)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
नामnamely/in name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय (particle: ‘as/namely/in name’)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अस्यof this/of him
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular)
कलात्मकःconsisting of parts/portions (kalās)
कलात्मकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकला + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (‘having parts/portions’)