Shloka 83
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
दीक्षा पत्नी स्मृता तस्याः संतानः पुत्र उच्यते / नाम्नाष्टमस्य महस्तनुर्या चन्द्रमाः स्मृतः
Transliteration
dīkṣā patnī smṛtā tasyāḥ saṃtānaḥ putra ucyate / nāmnāṣṭamasya mahastanuryā candramāḥ smṛtaḥ
Translation
ఆమె భార్య దীক্ষా అని స్మృతము, ‘సంతాన’ అనే వాడు కుమారుడు అని చెప్పబడుతుంది. అష్టమునామకమైన ‘మహః’ యొక్క తనువు చంద్రుడు అని స్మృతము.
Word by Word
दीक्षाDīkṣā (initiation)
दीक्षा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदीक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
पत्नीwife
पत्नी:
समानााधिकरण (Apposition to दीक्षा)
TypeNoun
Rootपत्नी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
स्मृताis said/remembered (as)
स्मृता:
विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः, स्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्
तस्याःof her
तस्याः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
संतानःSantāna (offspring)
संतानः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसंतान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
पुत्रःson
पुत्रः:
समानााधिकरण (Apposition to संतानः)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
उच्यतेis called
उच्यते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकारः, कर्मणि प्रयोगः (Passive), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
नाम्नाby name
नाम्ना:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
अष्टमस्यof the eighth
अष्टमस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeAdjective
Rootअष्टम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रमवाचक-विशेषण
महःsplendour, great light
महः:
कर्ता (Karta/Subject; name)
TypeNoun
Rootमहस्/महत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘mahas’ (splendour)
तनुःbody/form
तनुः:
समानााधिकरण (Apposition to महः)
TypeNoun
Rootतनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
याwhich (she)
या:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम
चन्द्रमाःthe Moon
चन्द्रमाः:
समानााधिकरण (Apposition to या/तनुः)
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
स्मृतःis said/remembered (as)
स्मृतः:
विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः, पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्