Shloka 47
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
विवेश तत्तदा ह्यग्निं तस्मात्पशुपतिस्तु सः / यस्मादग्निः पशुश्चासीद्यस्मात्पाति पशूंश्च सः
Transliteration
viveśa tattadā hyagniṃ tasmātpaśupatistu saḥ / yasmādagniḥ paśuścāsīdyasmātpāti paśūṃśca saḥ
Translation
అప్పుడు ఆ తేజస్సు అగ్నిలో ప్రవేశించింది; అందువల్ల అతడు ‘పశుపతి’గా ప్రసిద్ధుడయ్యాడు. ఎందుకంటే అతడు అగ్నియూ అయ్యాడు, పశువూ అయ్యాడు; అలాగే పశువులను కాపాడేవాడూ అతడే.
Word by Word
विवेशentered
विवेश:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootविश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; demonstrative
तदाthen
तदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)
हिindeed; for
हि:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/causal)
अग्निम्fire
अग्निम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
तस्मात्therefore; from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतस्मात्-प्रयोगः: अपादानार्थे (ablatival adverbial)
पशु-पतिःlord of beasts (Paśupati)
पशु-पतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (पशूनां पतिः); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तुbut; indeed
तु:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
यस्मात्because; from which
यस्मात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formयस्-प्रयोगः: हेत्वर्थे/अपादानार्थे (ablatival relative: ‘because/from which’)
अग्निःfire
अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पशुःbeast; animal
पशुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन
यस्मात्because; from which
यस्मात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formयस्-प्रयोगः: हेत्वर्थे/अपादानार्थे (ablatival relative)
पातिprotects
पाति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
पशून्beasts; animals
पशून्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
चand
च:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन