Shloka 41
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
ततो ऽब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा कुमारं नीललोहितम् / ईशानेति चतुर्थ ते नाम प्रोक्तं मयेह यत्
Transliteration
tato 'bravītpunarbrahmā kumāraṃ nīlalohitam / īśāneti caturtha te nāma proktaṃ mayeha yat
Translation
అప్పుడు బ్రహ్ముడు నీలలోహిత కుమారునితో మళ్లీ పలికెను— “ఈశాన” అని నీ నాలుగవ నామాన్ని నేను ఇక్కడ ప్రకటించితిని।
Word by Word
tataḥthen/thereupon
tataḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), temporal adverb (कालवाचक क्रियाविशेषण)
abravītsaid/spoke
abravīt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (धातु)
Formलुङ् (Aorist/लुङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular)
punaḥagain
punaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (Avyaya), adverb (पुनरुक्ति/पुनः)
brahmāBrahmā
brahmā:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st case/nominative), एकवचन (singular)
kumāramthe youth/son (Kumāra)
kumāram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkumāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), द्वितीया (2nd case/accusative), एकवचन (singular)
nīla-lohitamblue-and-red (one)
nīla-lohitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnīla (प्रातिपदिक) + lohita (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्वसमास (copulative), adjective used as विशेषण; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; kumāram इति विशेष्यस्य विशेषणम्
īśānaĪśāna
īśāna:
Saṃjñā (संज्ञा/नाम)
TypeNoun
Rootīśāna (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (nominative) एकवचन; इति-शब्देन नामरूपेण (as a name)
itithus/“...”, marking quotation
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/उद्धरणचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय, quotative particle (इति-वाचक)
caturthamfourth
caturtham:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcaturtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया (accusative), एकवचन; ‘नाम’ इत्यस्य विशेषणम्
teof you/your
te:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), षष्ठी (6th case/genitive), एकवचन; संबोधनार्थे ‘तव’ अर्थे
nāmaname
nāma:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन; नामपदम्
proktamdeclared/said
proktam:
Kriyā (क्रियाविशेष्य/विधेय)
TypeVerb
Rootpra+vac (धातु)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘नाम’ इत्यस्य विशेषणम्; कर्मणि प्रयोगभावः
mayāby me
mayā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया (3rd case/instrumental), एकवचन
ihahere/in this context
iha:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formअव्यय, deictic adverb (देशवाचक)
yatwhich/that
yat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)