Shloka 1
पितृसर्ग-श्राद्धप्रश्नाः
Pitri-Origins and Shraddha Queries
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे ऋषिवंशवर्णनं नामाष्टमो ऽध्यायः // ८// ऋषय ऊचुः कथं द्विवारावुत्पन्ना भवानी प्राक्सती तु या / आसीद्दाक्षायणी पूर्वमुमा कथमजायत
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde ṛṣivaṃśavarṇanaṃ nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ // 8// ṛṣaya ūcuḥ kathaṃ dvivārāvutpannā bhavānī prāksatī tu yā / āsīddākṣāyaṇī pūrvamumā kathamajāyata
Translation
ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో (వాయుప్రోక్త) మధ్యభాగంలోని తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదంలో ‘ఋషివంశవర్ణనం’ అనే అష్టమ అధ్యాయం. ఋషులు పలికిరి— పూర్వం సతీగా ఉన్న భవానీ రెండు సార్లు ఎలా జన్మించింది? ముందుగా దాక్షాయణిగా ఉన్న ఆమె ఉమగా ఎలా అవతరించింది?
Word by Word
इतिthus
इति:
वाक्य-समाप्ति (closure)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa
श्रीब्रह्माण्डे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारयः (महत् पुराणम्)
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
विशेषण (adjectival)
TypeAdjective
Rootवायु + प्रोक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (वायुनाऽ प्रोक्तम्) विशेषणम् (qualifying महापुराणे)
मध्यभागेin the middle section
मध्यभागे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (मध्यः भागः)
तृतीयthird
तृतीय:
विशेषण (adjectival)
TypeAdjective
Rootतृतीय (क्रमसंख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम् (qualifying उपोद्धातपादे)
उपोद्धातपादेin the introductory section (pāda)
उपोद्धातपादे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (उपोद्धातस्य पादः)
ऋषिवंशवर्णनम्description of the sages' lineages
ऋषिवंशवर्णनम्:
कर्ता/विषय (topic-title)
TypeNoun
Rootऋषि + वंश + वर्णन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (ऋषीणां वंशस्य वर्णनम्)
नामnamed
नाम:
नामनिर्देश (naming)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनामार्थक-अव्यय (title marker: 'called')
अष्टमःeighth
अष्टमः:
विशेषण (adjectival)
TypeAdjective
Rootअष्टम (क्रमसंख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम् (qualifying अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ऋषयःthe sages
ऋषयः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
कथम्how
कथम्:
प्रश्न (interrogative)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)
द्विवारम्twice
द्विवारम्:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootद्विवार (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावः; अव्ययवत् (adverbial: 'two times')
उत्पन्नाborn/arisen
उत्पन्ना:
विधेय (predicate)
TypeAdjective
Rootउद्-√पद्/पन् (उत्पद्) (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (to भवानी)
भवानीBhavānī (Pārvatī)
भवानी:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभवानी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्राक्formerly
प्राक्:
कालाधिकरण (temporal)
TypeIndeclinable
Rootप्राक् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (formerly/before)
सतीSatī
सती:
समानााधिकरण (apposition)
TypeNoun
Rootसती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (भवानी-समानााधिकरण)
तुindeed/but
तु:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वयार्थक-निपात
याwho
या:
सम्बन्ध (relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)
आसीत्was
आसीत्:
क्रिया (copula)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
दाक्षायणीDākṣāyaṇī (daughter of Dakṣa)
दाक्षायणी:
समानााधिकरण (apposition)
TypeNoun
Rootदाक्षायणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (सती-समानााधिकरण)
पूर्वम्earlier
पूर्वम्:
कालाधिकरण (temporal)
TypeIndeclinable
Rootपूर्वम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (formerly/earlier)
उमाUmā
उमा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कथम्how
कथम्:
प्रश्न (interrogative)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय
अजायतwas born/arose
अजायत:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन