Shloka 49
Viṣṇu-māhātmya-varṇana & Vamśa-prasaṅga
Genealogical Continuation
Devanagari script
दर्शार्थमास्तृतान्दर्भाञ्चचार सुरभीसुतः / जग्राह तं दीर्घ तमा विस्फुरन्तं तु शृङ्गयोः
Transliteration
darśārthamāstṛtāndarbhāñcacāra surabhīsutaḥ / jagrāha taṃ dīrgha tamā visphurantaṃ tu śṛṅgayoḥ
Translation
దర్శనార్థం పరచిన దర్భలపై సురభీపుత్రుడు నడిచాడు; అప్పుడు దీర్ఘతమా, కొమ్ములు కంపిస్తూ ఉన్న ఆ వృషభుణ్ని పట్టుకున్నాడు।
Word by Word
darśa-arthamfor seeing/for inspection
darśa-artham:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootdarśa + artha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (Accusative, 2nd), एकवचन; तत्पुरुष: ‘seeing’ + ‘purpose’ = ‘for the sake of seeing’
āstṛtānspread out
āstṛtān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootā + stṛ (धातु) + ta (कृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘spread/strewn’
darbhāndarbha grasses
darbhān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdarbha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
cacārawandered/moved about
cacāra:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootcar (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
surabhī-sutaḥson of Surabhī
surabhī-sutaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsurabhī + suta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ‘Surabhī’ + ‘son’
jagrāhaseized/took hold of
jagrāha:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootgrah (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
tamhim/that one
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
dīrgha-tamāḥDīrghatamā
dīrgha-tamāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdīrgha-tamā (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (नाम) Dīrghatamā
visphurantamquivering
visphurantam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvi + sphur (धातु) + śatṛ (कृत्)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (Present active participle); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘twitching/quivering’
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विशेष (particle)
śṛṅgayoḥof (his) two horns
śṛṅgayoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootśṛṅga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी (Genitive/Locative), द्विवचन (Dual); here genitive: ‘of the two horns’