Shloka 51
Mauneya Devagandharva–Apsaras Vamsha-Kirtana
Catalogue of Mauneya Gandharvas and Apsarases
Devanagari script
पूर्वेषां क्षेमकृत्त्वं वै रक्षैतां मातरं स्वकाम् / बाहुभ्यां परिगृह्यैनं मातरं सो ऽभ्यभाषयत्
Transliteration
pūrveṣāṃ kṣemakṛttvaṃ vai rakṣaitāṃ mātaraṃ svakām / bāhubhyāṃ parigṛhyainaṃ mātaraṃ so 'bhyabhāṣayat
Translation
అతడు చెప్పెను—‘పూర్వజుల ధర్మం క్షేమం చేయుటే; మీ ప్రియమైన తల్లిని రక్షించండి.’ అని, అతడిని భుజాలతో పట్టుకొని తల్లితో పలికెను।
Word by Word
पूर्वेषाम्of the elders/earlier ones
पूर्वेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
क्षेम-कृत्त्वम्the act of ensuring safety
क्षेम-कृत्त्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेम (प्रातिपदिक) + कृत्त्व (प्रातिपदिक; भाववाचक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (क्षेमं कृत्त्वम् = making safety)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय (निपात: emphasis/indeed)
रक्षprotect!
रक्ष:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√रक्ष् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपदम्
एताम्this
एताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (मातरम्)
मातरम्mother
मातरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
स्वकाम्one’s own beloved
स्वकाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक) + का (प्रातिपदिक; ‘प्रिय/इष्ट’)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (स्वस्य कामा = own beloved) विशेषणम् (मातरम्)
बाहुभ्याम्with (his two) arms
बाहुभ्याम्:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), द्विवचन
परिगृह्यhaving seized/held
परिगृह्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√ग्रह् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund), उपसर्गः परि-
एनम्him
एनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
मातरम्mother
मातरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अभिtowards
अभि:
Upasarga (उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootअभि (अव्यय/उपसर्ग)
Formअव्यय (उपसर्ग/ preverb)
अभाषयत्spoke to
अभाषयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√भाष् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्गः अभि-