Shloka 50
Mauneya Devagandharva–Apsaras Vamsha-Kirtana
Catalogue of Mauneya Gandharvas and Apsarases
Devanagari script
ब्रुवंश्च मातर्भक्षाव रक्षार्थं क्षुधयार्दितः / न्यषेधयत्पुनर्ह्येनं स्वयं स तु कनिष्ठकः
Transliteration
bruvaṃśca mātarbhakṣāva rakṣārthaṃ kṣudhayārditaḥ / nyaṣedhayatpunarhyenaṃ svayaṃ sa tu kaniṣṭhakaḥ
Translation
‘తల్లిని తినేద్దాం’ అని చెప్పుతూ అతడు ఆకలితో బాధపడెను; కానీ రక్షణార్థం కనిష్ఠుడు స్వయంగా అతడిని మళ్లీ ఆపెను।
Word by Word
ब्रुवन्saying
ब्रुवन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/ conjunction)
मातृ-भक्षौO mother-eaters (you two)
मातृ-भक्षौ:
Sambodhana/Address (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक) + भक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (मातुः भक्षः = mother-eater)
रक्षा-अर्थम्for protection
रक्षा-अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootरक्षा (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; द्वितीया-एकवचनरूपेण अव्ययवत् (purpose): ‘रक्षणाय’
क्षुधयाby hunger
क्षुधया:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootक्षुध् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
अर्दितःafflicted
अर्दितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअर्दित (कृदन्त, √अर्द् पीडने, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
न्यषेधयत्forbade/stopped
न्यषेधयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√षिध्/√सिध् (धातु; causative from √षिध् ‘प्रतिषेधे’ as per usage)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; णिच् (causative) प्रयोगः; उपसर्गः नि-
पुनःagain
पुनः:
Kāla/Avṛtti (काल/आवृत्ति)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/emphatic particle)
एनम्him
एनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; अनद्यतन-प्रयोगे ‘एतद्’
स्वयम्himself
स्वयम्:
Karta-nirdeśa (कर्तृनिर्देश)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण: ‘स्वतः/स्वयमेव’)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (विरोध/विशेषण particle)
कनिष्ठकःthe younger one
कनिष्ठकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकनिष्ठक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन