Shloka 1
Mauneya Devagandharva–Apsaras Vamsha-Kirtana
Catalogue of Mauneya Gandharvas and Apsarases
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे दनुवंशकीर्त्तनं नाम षष्ठो ऽध्याय सूत उवाच गन्धर्वाप्सरसः पुत्रा मौनेयास्तान्निबोधत / भीमसेनेग्रसेनौ च सुपर्णो वरुणस्तथा
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde danuvaṃśakīrttanaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāya sūta uvāca gandharvāpsarasaḥ putrā mauneyāstānnibodhata / bhīmasenegrasenau ca suparṇo varuṇastathā
Translation
ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో, వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగంలోని తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదంలో ‘దనువంశకీర్తనం’ అనే ఆరవ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—గంధర్వ-అప్సరసుల కుమారులైన మౌనేయులను వినుడి: భీమసేన, గ్రసేన, సుపర్ణ, అలాగే వరుణుడు.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; समाप्त्यर्थक/उद्धरणचिह्न
श्रीब्रह्माण्डेin the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootश्रीब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) [श्री + ब्रह्माण्ड]
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; ग्रन्थ-नाम
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक) [महा + पुराण]
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Adhikarana (अधिकरण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootवायुप्रोक्त (प्रातिपदिक) [वायु + प्रोक्त (√वच् क्त)]
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण—‘वायुना प्रोक्ते’ (spoken by Vāyu)
मध्यमभागेin the middle section
मध्यमभागे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootमध्यमभाग (प्रातिपदिक) [मध्यम + भाग]
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तृतीयthird
तृतीय:
Adhikarana (अधिकरण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण (agreeing with पादे)
उपोद्धातपादेin the introductory quarter/section
उपोद्धातपादे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootउपोद्धातपाद (प्रातिपदिक) [उपोद्धात + पाद]
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः—‘उपोद्धातस्य पादः’
दनुवंशकीर्त्तनम्‘Narration of the lineage of Danu’
दनुवंशकीर्त्तनम्:
Karta (कर्ता/Title/Subject)
TypeNoun
Rootदनु-वंश-कीर्तन (प्रातिपदिक) [दनु + वंश + कीर्तन]
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शीर्षक-रूपेण
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/Naming)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशार्थक (particle: ‘named/called’)
षष्ठःsixth
षष्ठः:
Karta (कर्ता/Qualifier)
TypeAdjective
Rootषष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
गन्धर्वाप्सरसःGandharvas and Apsarases
गन्धर्वाप्सरसः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगन्धर्व-अप्सरस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; द्वन्द्वः—गन्धर्वाः + अप्सरसः (collective)
पुत्राःsons
पुत्राः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
मौनेयाःMauneya (descendants of Muni)
मौनेयाः:
Karta (कर्ता/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमौनेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण—‘मुनि/मौन-सम्बन्धिनः’ (descendants of Muni/Mauna)
तान्them
तान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम
निबोधतknow/learn (you all)
निबोधत:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootनि-√बुध् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
भीमसेनःBhīmasena (name)
भीमसेनः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभीमसेन (प्रातिपदिक) [भीम + सेन]
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)
इग्रसेनःIgrasena (name)
इग्रसेनः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइग्रसेन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name); पाठभेद-संभावना: ‘उग्रसेनः’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
सुपर्णःSuparṇa (name)
सुपर्णः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसुपर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)
वरुणःVaruṇa (name)
वरुणः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper name)
तथाalso, likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/क्रियाविशेषण