Shloka 1
इक्ष्वाकुवंशकीर्त्तनम्
Ikṣvāku Lineage Proclamation; Nimi–Mithilā/Videha Genealogy
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धात पादे भार्गवचरिते इक्ष्वाकुवंशकीर्त्तनं नाम त्रिषष्टितमो ऽध्यायः // ६३// सूत उवाच अनुजस्य विकुक्षेस्तु निमेर्वंशं निबोघत / यो ऽसौ निवेशयामास पुरं देवपुरोपमम्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhāta pāde bhārgavacarite ikṣvākuvaṃśakīrttanaṃ nāma triṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 63// sūta uvāca anujasya vikukṣestu nimervaṃśaṃ niboghata / yo 'sau niveśayāmāsa puraṃ devapuropamam
Translation
ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగంలోని తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదంలో, భార్గవచరితంలో ‘ఇక్ష్వాకువంశకీర్తనం’ అనే త్రిషష్టితమ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—వికుక్షి అనుజుని నిమివంశాన్ని వినుడి; అతడే దేవపురసమానమైన పురాన్ని స్థాపించాడు.
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formइत्यादि-समाप्तिसूचक-अव्यय (quotative/closure particle)
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootśrī + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः—‘श्रीमत् ब्रह्माण्डम्’
mahāpurāṇein the Mahāpurāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootmahā + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Adhikarana (अधिकरण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootvāyu + prokta (प्रातिपदिक; कृदन्त from √vac)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः—‘वायुना प्रोक्ते’ (spoken by Vāyu)
madhyama-bhāgein the middle section
madhyama-bhāge:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootmadhyama + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः
tṛtīyathird
tṛtīya:
Adhikarana (अधिकरण/Qualifier)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘पादे’ इत्यस्य विशेषणम्
upoddhātain the introductory (upoddhāta)
upoddhāta:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootupoddhāta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘पादे’ इत्यनेन सह—उपोद्धातपादे
pādein the quarter/section
pāde:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootpāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
bhārgava-caritein the account of Bhārgava
bhārgava-carite:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootbhārgava + carita (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘भार्गवस्य चरिते’
ikṣvāku-vaṃśa-kīrttanamthe narration of the Ikṣvāku lineage
ikṣvāku-vaṃśa-kīrttanam:
Karta (कर्ता/Title/Subject)
TypeNoun
Rootikṣvāku + vaṃśa + kīrttana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—‘इक्ष्वाकुवंशस्य कीर्तनम्’
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/Naming)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formनाम-शब्दः अव्ययवत् प्रयुक्तः (naming particle)
triṣaṣṭitamaḥsixty-third
triṣaṣṭitamaḥ:
Karta (कर्ता/Qualifier of adhyāyaḥ)
TypeAdjective
Roottriṣaṣṭitama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता/Speaker)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
anujasyaof the younger brother
anujasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootanuja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
vikukṣeḥof Vikukṣi
vikukṣeḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootvikukṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
tuindeed, however
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-अव्यय (particle: but/indeed)
nimeḥof Nimi
nimeḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootnimi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
vaṃśamlineage
vaṃśam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootvaṃśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
nibodhataunderstand, listen
nibodhata:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootni-√budh (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन
yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक-यः (relative pronoun)
asauthat (person)
asau:
Karta (कर्ता/Apposition)
TypeNoun
Rootadas (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संकेतार्थक (demonstrative)
niveśayāmāsacaused to be settled; established
niveśayāmāsa:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootni-√viś (धातु)
Formणिच्-प्रयोजक (causative) + लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; ‘निवेशयति’ = ‘caused to settle/established’
puramcity
puram:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootpura (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
deva-pura-upamamresembling the city of the gods
deva-pura-upamam:
Karma (कर्म/Qualifier of puram)
TypeAdjective
Rootdeva + pura + upama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; उपमान-तत्पुरुषः—‘देवपुरस्य उपमम्’ (like the city of the gods)