Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 42
गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्
Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics
Devanagari script
पादौवाहरणं चास्यात्पारं नात्र विधीयते / एकत्वं मुनुयोगस्य द्वयोर्यद्यद्द्विजोत्तम
Transliteration
pādauvāharaṇaṃ cāsyātpāraṃ nātra vidhīyate / ekatvaṃ munuyogasya dvayoryadyaddvijottama
Translation
ఇందులో పాదోద్ధరణం (పాదాల గ్రహణం) జరుగుతుంది; ఇక్కడ పారము (అంతం) విధించబడదు. ఓ ద్విజోత్తమా, రెండింటిలోనూ ఎక్కడెక్కడ మునియోగ ఏకత్వం భావించబడుతుందో.
Word by Word
pādautwo feet/quarters
pādau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन
vāor
vā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (disjunctive particle) ‘or’
āharaṇambringing/derivation
āharaṇam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootā-√hṛ (धातु) → āharaṇa (प्रातिपदिक/कृदन्तभाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियानाम (action-noun) ‘bringing/derivation’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय ‘and’
asyātshould be
asyāt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘should be’
pāramthe far side/limit
pāram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
atrahere
atra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place) ‘here’
vidhīyateis prescribed/ordained
vidhīyate:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√dhā (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
ekatvamoneness/singleness
ekatvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootekatva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
munu-yogasyaof the munu-yoga (term)
munu-yogasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootmunu-yoga (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सम्बन्ध)
dvayoḥof the two
dvayoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdvi (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/सप्तमी, द्विवचन; ‘of two/in two’
yadiif
yadi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyadi (अव्यय)
Formअव्यय; शर्तार्थक (conditional) ‘if’
yatwhatever/which
yat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyat (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; यत्-प्रत्यय/सर्वनाम ‘which/whatever’
dvija-uttamaO best of the twice-born
dvija-uttama:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdvija (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारयसमास ‘best among the twice-born’