Shloka 40
गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्
Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics
Devanagari script
पादभागसपादं तु प्रकृत्यमपि संस्थितम् / चतुर्थमुत्तरं चैवमद्रवत्पावमद्रकौ
Transliteration
pādabhāgasapādaṃ tu prakṛtyamapi saṃsthitam / caturthamuttaraṃ caivamadravatpāvamadrakau
Translation
పాదభాగసపాదంగా ఇది ప్రకృతిలోనే స్థితమై ఉంది. నాల్గవ ఉత్తరం కూడా అలాగే; మద్రవత్ మరియు పావమద్రక—ఇవీ విధిగా చెప్పబడ్డాయి.
Word by Word
pāda-bhāga-sa-pādam(as) with a quarter-part and a quarter (i.e., with an added quarter)
pāda-bhāga-sa-pādam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpāda (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक) + sa (उपसर्ग/अव्यय) + pāda (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (निर्धारण/विशेषणपूर्वक)
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थे ‘but/indeed’
prakṛtyamthe natural state/normal form
prakṛtyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (प्रकृतिः), द्वितीया, एकवचन; ‘according to nature/normal state’ (object/accusative of reference)
apialso/even
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) ‘also/even’
saṃsthitamestablished/placed
saṃsthitam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaṃ-√sthā (धाातु) → saṃsthita (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘placed/established’
caturthamthe fourth
caturtham:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootcaturtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण ‘fourth’
uttaramnorthern/latter
uttaram:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; दिशावाचक/परवाचक ‘northern/latter’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction) ‘and’
evamthus
evam:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (adverb) ‘thus/in this manner’
adravatlike a mountain/steadfastly
adravat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootadravat (अव्यय/तुल्ययोगे)
Formअव्यय; तुलनार्थक (comparative adverb) ‘like a mountain/steadfastly’
pāvamadrakauthe two (called) Pāvamadrakas
pāvamadrakau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpāvamadraka (प्रातिपदिक; सम्भवतः देश/जनपदनाम)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; द्विवचनान्त नाम (two entities)