Shloka 1
Vaivasvata-Manuputra Vamsha and the Marutta–Samvarta Episode
Genealogical Catalogue
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे मध्यमभागे वायुप्रोक्ते वैवस्वतमनोः सृष्टिर्नाम षष्टितमो ऽध्यायः // ६०// सूत उवाच विसर्गं मनुपुत्राणां विस्तरेण निबोधत / पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरोर्गां निशि तत्क्षये
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe madhyamabhāge vāyuprokte vaivasvatamanoḥ sṛṣṭirnāma ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 60// sūta uvāca visargaṃ manuputrāṇāṃ vistareṇa nibodhata / pṛṣadhro hiṃsayitvā tu gurorgāṃ niśi tatkṣaye
Translation
ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణ మధ్యమభాగంలో వాయుప్రోక్త ‘వైవస్వతమనోః సృష్టి’ అనే షష్టితమ అధ్యాయం (60). సూతుడు పలికెను—మనుపుత్రుల విసర్గాన్ని (వంశవిస్తారాన్ని) విశదంగా వినుడి. పృషధ్రుడు రాత్రి గురువు గోవును హింసించి, ఆ క్షణమే…
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम् (quotative/closing particle)
श्री-ब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्); नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः (महच्च तत् पुराणम्); नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
मध्यम-भागेin the middle section
मध्यम-भागे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यम (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (मध्यमस्य भागः); पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + प्र-वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त)
Formतृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (वायुना प्रोक्ते/वायोः प्रोक्ते); प्रोक्ते: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम् (agreeing with पुराणे)
वैवस्वत-मनॊःof Vaivasvata Manu
वैवस्वत-मनॊः:
Sambandha/Ṣaṣṭhī (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक) + मनु (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः (वैवस्वतः मनुः); मनोः: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
सृष्टिःcreation
सृष्टिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्ययम् (naming particle: called)
षष्टितमःsixtieth
षष्टितमः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषष्टितम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकारः (perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
विसर्गम्emanation/creation (account)
विसर्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
मनु-पुत्राणाम्of Manu’s sons
मनु-पुत्राणाम्:
Sambandha/Ṣaṣṭhī (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (मनॊः पुत्राः); पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
विस्तरेणin detail
विस्तरेण:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणार्थे (instrumental of manner: in detail)
निबोधतunderstand/learn
निबोधत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-बुध् (धातु)
Formलोट्-लकारः (imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः (2nd person), बहुवचनम्
पृषध्रःPṛṣadhra
पृषध्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपृषध्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (proper noun)
हिंसयित्वाhaving harmed/killed
हिंसयित्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootहिंस् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तम् (gerund/absolutive)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्ययम् (particle)
गुरोःof the teacher
गुरोः:
Sambandha/Ṣaṣṭhī (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
गाम्a cow
गाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
निशिat night
निशि:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootनिशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; अव्ययीभाववत् (adverbial locative: at night)
तत्-क्षयेat that time/then
तत्-क्षये:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम) + क्षय (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय/तत्पुरुषः (तस्मिन् क्षये); पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्