Shloka 8
Vaivasvata-vamsha-pravṛttiḥ
Origin and Issue of Vaivasvata Manu; Ilā–Sudyumna Episode
Devanagari script
धर्मयुक्तमिदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम् / मित्रावरुणयोरंशे जातास्मि वदतां वर
Transliteration
dharmayuktamidaṃ vākyaṃ putrakāmaṃ prajāpatim / mitrāvaruṇayoraṃśe jātāsmi vadatāṃ vara
Translation
ఈ మాట ధర్మసమ్మతమైనది. పుత్రకాముడైన ప్రజాపతిని ఉద్దేశించి—వాక్యాలలో శ్రేష్ఠుడా—నేను మిత్ర-వరుణుల అంసమున జన్మించాను.
Word by Word
धर्म-युक्तम्in accordance with dharma
धर्म-युक्तम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + युक्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण; क्त/PPP √युज् (युज् धातु) ‘योगे’; तत्पुरुषः (धर्मेण युक्तम्)
इदम्this
इदम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम; विशेषण
वाक्यम्statement
वाक्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
पुत्र-कामम्desiring a son
पुत्र-कामम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपुत्र (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण; उपपद-तत्पुरुषः (पुत्रं कामयते इति)
प्रजापतिम्Prajāpati
प्रजापतिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
मित्र-वरुणयोःof Mitra and Varuṇa
मित्र-वरुणयोः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक) + वरुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः; ‘of Mitra and Varuṇa’
अंशेin the portion/lineage
अंशे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootअंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
जाताborn
जाता:
क्रिया (Predicative participle)
TypeVerb
Rootजात (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त/PPP) √जन् (जन् धातु) ‘जन्मनि’; कर्तरि-भावे ‘born’
अस्मिam
अस्मि:
क्रिया (Copula)
TypeVerb
Root√अस् (अस् धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
वदताम्of speakers
वदताम्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeVerb
Root√वद् (वद् धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ/Present active participle) ‘वदत्’; षष्ठी (6th), बहुवचन; ‘of those who speak’
वरO best (one)
वर:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; संबोधनार्थे