Shloka 41
गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”
Devanagari script
संक्षुब्धसागराकारः स तदा स्वबलाश्रयात् / निस्तोयमर्णवं कर्तुमियेष रुषितो भृशम्
Transliteration
saṃkṣubdhasāgarākāraḥ sa tadā svabalāśrayāt / nistoyamarṇavaṃ kartumiyeṣa ruṣito bhṛśam
Translation
అప్పుడు అతడు క్షుభిత సముద్రంలా అయ్యాడు; తన బలాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని తీవ్రంగా కోపించి సముద్రాన్ని నీరు లేనిదిగా చేయాలని సంకల్పించాడు.
Word by Word
saṃkṣubdha-sāgara-ākāraḥhaving the form of a turbulent ocean
saṃkṣubdha-sāgara-ākāraḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsaṃkṣubdha (कृदन्त; sam-√kṣubh क्षुभ् + क्त) + sāgara (प्रातिपदिक) + ākāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि-समास: ‘संक्षुब्धसागर इव आकारो यस्य सः’
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
tadāat that time
tadā:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb)
sva-balāśrayātfrom reliance on his own strength
sva-balāśrayāt:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + bala (प्रातिपदिक) + āśraya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/ablative), एकवचन; तत्पुरुष: ‘स्वस्य बलस्य आश्रयः’
nistoyamwaterless
nistoyam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnis-toya (प्रातिपदिक; निस् + तोय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण
arṇavamocean
arṇavam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootarṇava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
kartumto make
kartum:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु; कृ)
Formतुमुनन्त (infinitive), ‘to do/make’
iyeṣadesired/intended
iyeṣa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√i (धातु; इ)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; अर्थे ‘इच्छति’ (desired)
ruṣitaḥangered
ruṣitaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootruṣita (कृदन्त; √ruṣ रुष् + क्त)
Formभूतकृदन्त (past participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
bhṛśamgreatly, intensely
bhṛśam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootbhṛśam (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)