Shloka 39
गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”
Devanagari script
अलङ्घनीयं तद्वाक्यं वरुणेनावधीरितम् / अत्यन्तमिति कार्यार्थी विदुषा समुपेक्षितम्
Transliteration
alaṅghanīyaṃ tadvākyaṃ varuṇenāvadhīritam / atyantamiti kāryārthī viduṣā samupekṣitam
Translation
వరుణుడు పలికిన ఆ వాక్యం అతిక్రమించరానిది; అయినా అది అవమానింపబడింది. ‘అత్యంతం’ అని భావించి కార్యసిద్ధి కోరిన పండితుడుకూడా దానిని ఉపేక్షించాడు.
Word by Word
alaṅghanīyamnot to be transgressed
alaṅghanīyam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roota-laṅghanīya (कृदन्त; √laṅgh लङ्घ् + अनीयर् प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; कृदन्त-विशेषण (gerundive/अनादेश्य)
tatthat
tat:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम-विशेषण
vākyamstatement/word
vākyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
varuṇenaby Varuṇa
varuṇena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvaruṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन
avadhīritamwas disregarded/treated with contempt
avadhīritam:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootava-dhīr (कृदन्त; √dhīr धीर्/धृ? here √dhīr ‘to disregard’ with अव-; क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थः
atyantamexcessively, utterly
atyantam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootatyanta (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
kāryārthīone seeking his purpose/aim
kāryārthī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkārya-arthin (प्रातिपदिक; कार्य + अर्थिन्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी/तत्पुरुष-समासार्थः ‘कार्यस्य अर्थी’
viduṣāby the wise man
viduṣā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvidvas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
samupekṣitamwas ignored/overlooked
samupekṣitam:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-upa-īkṣ (कृदन्त; √īkṣ ईक्ष् + क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन