Shloka 26
गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”
Devanagari script
स तैः सह मुनिश्रेष्ठो दिशं दक्षिणपश्चिमाम् / समुद्दिश्य चचौ राजन्द्रष्टुकामः सरित्पतिम्
Transliteration
sa taiḥ saha muniśreṣṭho diśaṃ dakṣiṇapaścimām / samuddiśya cacau rājandraṣṭukāmaḥ saritpatim
Translation
ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు వారితో కలిసి దక్షిణ-పశ్చిమ దిశను లక్ష్యంగా చేసుకొని, నదులాధిపతిని దర్శించాలనే కోరికతో ప్రయాణించాడు.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तैःwith them
तैः:
Saha (सह/साकं)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया, बहुवचन
सहtogether with
सह:
Saha (सह)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय (उपसर्गसदृश/सहकारक-निपात), ‘with’
मुनिश्रेष्ठःbest of sages
मुनिश्रेष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (मुनिषु श्रेष्ठः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दिशम्direction
दिशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दक्षिणपश्चिमाम्southwestern
दक्षिणपश्चिमाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदक्षिण + पश्चिम (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (दक्षिणश्च पश्चिमश्च), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘दिशम्’ विशेषणम्
समुद्दिश्यhaving headed toward
समुद्दिश्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + उद् + दिश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund), ‘having set one’s aim toward’
चचौwent, proceeded
चचौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootच (धातु: चाय्/चि?; here ‘to go/move’ as poetic form)
Formलिट्-लकार (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; अर्थः ‘जगाम/प्रययौ’
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन
द्रष्टुकामःdesirous to see
द्रष्टुकामः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्रष्टु (दृश्-धातोः तुमुन्) + काम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (द्रष्टुं कामः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ विशेषणम्
सरित्पतिम्lord of rivers (the ocean)
सरित्पतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसरित् + पति (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सरितां पतिः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन