Shloka 1
गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे गङ्गानयनं नाम षट्पञ्चशत्तमो ऽध्यायः जैमिनिरुवाच ततः शुष्कसुमित्राद्या मुनयः शंसितव्रताः / ययुर्दिदृक्षवो रामं महेन्द्रमचलं प्रति
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamābhāge tṛtīya upoddhātapāde gaṅgānayanaṃ nāma ṣaṭpañcaśattamo 'dhyāyaḥ jaiminiruvāca tataḥ śuṣkasumitrādyā munayaḥ śaṃsitavratāḥ / yayurdidṛkṣavo rāmaṃ mahendramacalaṃ prati
Translation
ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణంలో (వాయుప్రోక్తం) మధ్యమాభాగం తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదంలో ‘గంగానయనం’ అనే షట్పంచాశత్తమో అధ్యాయః. జైమినిరువాచ—అనంతరం శుష్కసుమిత్రాది ప్రశంసితవ్రత మునులు, రాముని దర్శించుటకు మహేంద్ర పర్వతం వైపు వెళ్లిరి।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; समाप्त्यर्थक/उद्धरण-निपात
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री+ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारय: ‘श्रीमत् ब्रह्माण्डम्’
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा+पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु+प्रोक्त (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘वायुनाऽ प्रोक्त’ (spoken by Vāyu)
मध्यमाभागेin the middle section
मध्यमाभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यम+भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय: ‘मध्यमः भागः’
तृतीयthird
तृतीय:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (पादे इत्यन्वयात्); क्रमवाचक विशेषण
उपोद्धातपादेin the Upoddhāta pāda
उपोद्धातपादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात+पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष: ‘उपोद्धातस्य पादः’
गङ्गानयनम्the bringing of Gaṅgā
गङ्गानयनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगङ्गा+आनयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष: ‘गङ्गायाः आनयनम्’
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक-निपात (called/named)
षट्पञ्चशत्तमःfifty-sixth
षट्पञ्चशत्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषट्+पञ्चाशत्+तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक; द्विगु-समास (56th)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जैमिनिःJaimini
जैमिनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजैमिनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ततःthen
ततः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तदनन्तरं (thereafter)
शुष्कसुमित्राद्याः(sages) beginning with Śuṣkasumitrā
शुष्कसुमित्राद्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशुष्कसुमित्रा+आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष: ‘शुष्कसुमित्रा-आदि’ (beginning with Śuṣkasumitrā)
मुनयःsages
मुनयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
शंसितव्रताःwhose vows are praised
शंसितव्रताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशंसित+व्रत (प्रातिपदिक; कृदन्त+नाम)
Formबहुव्रीहि: ‘शंसितं व्रतं येषाम्’ (whose vows are praised); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
ययुःwent
ययुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
दिदृक्षवःwishing to see
दिदृक्षवः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्रश् (धातु) + सन् (इच्छार्थ) → दिदृक्षु (प्रातिपदिक)
Formसन्नन्त-इच्छार्थक कृदन्त-प्रातिपदिक; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
रामम्Rāma
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
महेन्द्रम्Mahendra
महेन्द्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा+इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय: ‘महान् इन्द्रः’ (name of mountain/peak)
अचलम्the mountain; immovable one
अचलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअचल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (immovable; mountain)
प्रतिtowards
प्रति:
Gati (गति/दिशा)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश-पूर्वसर्ग/प्रत्ययार्थक (towards)