Shloka 1
यज्ञसमापन-दक्षिणा-आवभृथस्नान-वर्णनम्
Completion of the Sacrifice, Gifts, and Avabhṛtha Bath
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे कपिलाश्रमस्थाश्वानयनं नाम चतुष्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ५४// äः अभिनन्द्याशिषात्यर्थं लालयन्प्रशशंस ह
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde kapilāśramasthāśvānayanaṃ nāma catuṣpañcāśattamo 'dhyāyaḥ // 54// Äḥ abhinandyāśiṣātyarthaṃ lālayanpraśaśaṃsa ha
Translation
ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణమునందు వాయుప్రోక్త మధ్యమభాగ తృతీయ ఉపోద్ధాతపాదములో ‘కపిలాశ్రమస్థ అశ్వానయనం’ అను నామముగల పంచపన్నెండవ అధ్యాయము. అప్పుడు అతడు అతనిని అభినందించి, అపార ఆశీర్వాదములతో స్నేహంగా లాలించి ప్రశంసించెను।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय, समाप्त्यर्थ (closing particle)
श्री-ब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारय (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक: महा + पुराण)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + प्रोक्त (प्रातिपदिक; प्र-√वच् + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वायोः प्रोक्ते)
मध्यमभागेin the middle section
मध्यमभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यम-भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय (मध्यमः भागः)
तृतीयthird
तृतीय:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
उपोद्धातपादेin the introductory quarter/section
उपोद्धातपादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउपोद्धात-पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (उपोद्धातस्य पादे)
कपिलाश्रमस्थाश्वानयनम्the bringing of the horses that were at Kapila’s hermitage
कपिलाश्रमस्थाश्वानयनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकपिल-आश्रम-स्थ-अश्व-आनयन (प्रातिपदिक-समूह)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (कपिलाश्रमे स्थाः अश्वाः तेषाम् आनयनम्)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय, नामनिर्देश (naming particle)
चतुःपञ्चाशत्तमःfifty-fourth
चतुःपञ्चाशत्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुःपञ्चाशत् (संख्या-प्रातिपदिक) + तमप् (तद्धित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समास (चतुः + पञ्चाशत् = 54) + तम (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अः(corrupt/unclear reading)
अः:
Unclear (अनिश्चित)
TypeNoun
Rootअ (प्रातिपदिक/अक्षर-निर्देश; पाठदोष-सम्भाव्य)
Formअस्पष्ट-पाठः; प्रथमा, एकवचन (अनिश्चित)
अभिनन्द्यhaving congratulated; having welcomed
अभिनन्द्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-नन्द् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive)
आशिषाwith a blessing
आशिषा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआशिष् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
अत्यर्थम्exceedingly; greatly
अत्यर्थम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअत्यर्थम् (अव्यय; अत्यर्थ-प्रातिपदिकस्य अव्ययीभाव/अव्ययीकरण)
Formअव्यय, परिमाणवाचक (intensifier adverb: exceedingly)
लालयन्caressing; fondling
लालयन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootलल्/लालय् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (Present Active Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रशशंसpraised
प्रशशंस:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-शंस् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
हindeed; (particle)
ह:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय, स्मरण/वृत्तान्तसूचक (expletive/particle)