Shloka 43
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
उद्वेजनीया भूतानां सद्भिरत्यन्तगर्हिताः / आजीवान्तमिमे हर्तु दिष्ट्या संक्षयमागताः
Transliteration
udvejanīyā bhūtānāṃ sadbhiratyantagarhitāḥ / ājīvāntamime hartu diṣṭyā saṃkṣayamāgatāḥ
Translation
ఇవారు భూతములందరికీ భయంకరులు, సద్జనులచే అత్యంత నిందితులు; జీవనాంతం బాధ కలిగించేవారు, దైవానుగ్రహంతో, నశించిపోయారు.
Word by Word
उद्वेजनीयाःcausing terror
उद्वेजनीयाः:
Karta/Subject (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउद्-विज् (धातु)
Formकृत्-प्रत्यय: अनीयर् (gerundive/future passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘to be feared/causing agitation’
भूतानाम्of beings
भूतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन
सद्भिःby the good (people)
सद्भिः:
Karana/Agent-instrument (करण/Instrumental)
TypeNoun
Rootसत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन; ‘good people’
अत्यन्त-गर्हिताःutterly condemned
अत्यन्त-गर्हिताः:
Karta/Subject (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअत्यन्त (अव्यय/प्रातिपदिक) + गर्हित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (अत्यन्तं गर्हिताः = utterly condemned)
आजीव-अन्तम्the end of their livelihood (life’s end)
आजीव-अन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआजीव (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (आजीवस्य अन्तः = end of livelihood/life)
इमेthese (men)
इमे:
Karta/Subject (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
हर्तुम्to take away
हर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्यय (infinitive); ‘to take away/remove’
दिष्ट्याby good fortune
दिष्ट्या:
Hetu/Instrument (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootदिष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘by good fortune’ (idiomatic instrumental)
संक्षयम्destruction
संक्षयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आगताःhave come (to)
आगताः:
Karta/Subject (कर्ता)
TypeVerb
Rootआ-गम् (धातु)
Formकृत्-प्रत्यय: क्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘have come/arrived (at)’