Shloka 13
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
तैः खन्यमाना वसुधा ररास भृशविह्वला / चुक्रुशुश्चापि भूतानि दृष्ट्वा तेषां विचेष्टितम्
Transliteration
taiḥ khanyamānā vasudhā rarāsa bhṛśavihvalā / cukruśuścāpi bhūtāni dṛṣṭvā teṣāṃ viceṣṭitam
Translation
వారు తవ్వుతుండగా భూమి తీవ్రంగా వ్యాకులమై విలపించింది; వారి చేష్టలను చూసి ప్రాణులు కూడా ఆర్తనాదం చేశారు।
Word by Word
तैःby them
तैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुँलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (3rd/करण), बहुवचन
खन्यमानाbeing dug
खन्यमाना:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootखन् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्/यमान), कर्मणि प्रयोगे स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘being dug’
वसुधाthe earth
वसुधा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसुधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), एकवचन
ररासcried out; resounded
ररास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootरस् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
भृश-विह्वलाgreatly distressed
भृश-विह्वला:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभृश (अव्यय/उपसर्गार्थ) + विह्वल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
चुक्रुशुःthey cried out
चुक्रुशुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्रुश् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle), ‘also/even’
भूतानिcreatures; beings
भूतानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st/कर्ता), बहुवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), ‘having seen’
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुँलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति (6th/सम्बन्ध), बहुवचन
विचेष्टितम्their action/deed
विचेष्टितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवि-चेष्टित (प्रातिपदिक; √चेष्ट् धातोः क्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन