Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 35
सगरदिग्विजयः
Sagara’s World-Conquest / Digvijaya
Devanagari script
क्षममूर्ध्वमुखान्सद्यः पलायनपरान्पुनः / वृक्षान्पुष्पफलोपेतान्विलोक्य मुदितो ऽभवत्
Transliteration
kṣamamūrdhvamukhānsadyaḥ palāyanaparānpunaḥ / vṛkṣānpuṣpaphalopetānvilokya mudito 'bhavat
Translation
భూమిపై తలెత్తి చూస్తూ, మళ్లీ క్షణంలో పారిపోవడానికి సిద్ధంగా ఉన్న జంతువులను చూసి, పుష్పఫలాలతో నిండిన వృక్షాలను వీక్షించి ఆయన ఆనందించాడు.
Word by Word
क्षमम्patiently/forbearingly
क्षमम्:
क्रियाविशेषण (Manner)
TypeAdjective
Rootक्षम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative: ‘patiently/forbearingly’)
ऊर्ध्व-मुखान्with faces turned upward
ऊर्ध्व-मुखान्:
कर्म (Karma/Object—qualifier)
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; कर्मधारयः (ऊर्ध्वं मुखं येषाम्)
सद्यःimmediately
सद्यः:
काल (Kāla/Time)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
पलायन-परान्intent on fleeing
पलायन-परान्:
कर्म (Karma/Object—qualifier)
TypeAdjective
Rootपलायन (प्रातिपदिक) + पर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; तत्पुरुषः (पलायने पराः = intent on fleeing)
पुनःagain/further
पुनः:
सम्बन्ध (Modifier)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरुक्ति/पुनरावृत्ति-वाचक अव्यय (adverb: again/further)
वृक्षान्trees
वृक्षान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
पुष्प-फल-उपेतान्endowed with flowers and fruits
पुष्प-फल-उपेतान्:
कर्म (Karma/Object—qualifier)
TypeAdjective
Rootपुष्प (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक) + उपेत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √इ + उप)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; समासः (पुष्पफलैः उपेताः = endowed with flowers and fruits)
विलोक्यhaving seen
विलोक्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to अभवत्)
TypeVerb
Rootवि + लोक् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund): ‘having looked at’
मुदितःdelighted
मुदितः:
कर्तृविशेषण (Predicate adjective of subject)
TypeAdjective
Rootमुदित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मुद्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; भूतकृदन्त (past participle)
अभवत्became/was
अभवत्:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद