Shloka 35
Sagarapratijñāpālana (Fulfilment of Sagara’s Vow) — Keśinī-vivāha and Royal Return
Devanagari script
अन्वतिष्ठद्यन्थान्याय मर्थत्रयमुदारधीः / स्वप्रभावजिताशेषवैरिर्दिङ्मण्डलाधिपः
Transliteration
anvatiṣṭhadyanthānyāya marthatrayamudāradhīḥ / svaprabhāvajitāśeṣavairirdiṅmaṇḍalādhipaḥ
Translation
ఉదారబుద్ధి గల ఆ దిక్మండలాధిపతి తన ప్రభావంతో సమస్త శత్రువులను జయించి, అన్యాయాన్ని విడిచి త్రివర్గం—ధర్మార్థకామాలను—అనుసరించాడు।
Word by Word
अन्वतिष्ठत्followed/practised
अन्वतिष्ठत्:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootअनु-स्था (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; धातु: स्था (to stand/follow) उपसर्ग: अनु-
यथाaccording to/as
यथा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमान/प्रकारवाचक अव्यय (as/according to)
अर्थ-त्रयम्the three aims (of life)
अर्थ-त्रयम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समास (त्रयः अर्थाः)
उदारधीःthe noble-minded one
उदारधीः:
कर्ता/कर्तृविशेषण (subject epithet)
TypeNoun
Rootउदार + धी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (यस्य धीः उदारा सः)
स्व-प्रभाव-जित-अशेष-वैरिःone who has conquered all enemies by his own prowess
स्व-प्रभाव-जित-अशेष-वैरिः:
कर्तृविशेषण (of दिङ्मण्डलाधिपः)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक) + जित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + अशेष (प्रातिपदिक) + वैरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (येन स्वप्रभावेन अशेषा वैरिणो जिताः सः)
दिङ्मण्डल-अधिपःlord of the circle of directions (universal ruler)
दिङ्मण्डल-अधिपः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदिक् + मण्डल + अधिप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (दिङ्मण्डलस्य अधिपः)