Shloka 9
Vasiṣṭha-gamana
Vasiṣṭha’s Departure / The Episode of Sagara
Devanagari script
निघ्नन्दृप्ताननेकान्द्विपतुरगरथव्यूहसंभिन्नवीरान्सद्यः शोभां दधानो ऽसुरनिकरचमूर्निघ्नतश्चन्द्रमौलिः / दूरादेवाभिशंसन्नरिनगरनिरोधेषु कर्माभिषङ्गे तेषां शीघ्रापयानक्षणमभिदिशति प्राणिधैर्यं विधत्ते
Transliteration
nighnandṛptānanekāndvipaturagarathavyūhasaṃbhinnavīrānsadyaḥ śobhāṃ dadhāno 'suranikaracamūrnighnataścandramauliḥ / dūrādevābhiśaṃsannarinagaranirodheṣu karmābhiṣaṅge teṣāṃ śīghrāpayānakṣaṇamabhidiśati prāṇidhairyaṃ vidhatte
Translation
అనేక దర్పితులను సంహరించుచు, గజాశ్వరథ వ్యూహములతో చీలిపోయిన వీరులను కూల్చుచు, అసురసేనను నశింపజేయుచు చంద్రమౌళి తక్షణమే శోభను ధరించెను; దూరమునుండే శత్రునగర నిరోధకర్మములో నిమగ్నుడై వారి శీఘ్రాపయాన క్షణమును సూచించి ప్రాణుల ధైర్యమును స్థాపించెను।
Word by Word
निघ्नन्striking down
निघ्नन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootनि + हन् (धातु) → निघ्नत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/Present participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक
दृप्तान्proud
दृप्तान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदृप्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषण (of वीरान्)
अनेकान्many
अनेकान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअनेक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषण
द्विप-तुरग-रथ-व्यूह-संभिन्न-वीरान्warriors shattered by the formations of elephants, horses, and chariots
द्विप-तुरग-रथ-व्यूह-संभिन्न-वीरान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootद्विप (प्रातिपदिक)+तुरग (प्रातिपदिक)+रथ (प्रातिपदिक)+व्यूह (प्रातिपदिक)+सम्+भिद् (धातु)→संभिन्न (कृदन्त)+वीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/2nd), बहुवचन; ‘वीरान्’ शीर्षपदम्—‘broken by formations of elephants, horses, and chariots’
सद्यःat once
सद्यः:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (immediately)
शोभाम्splendor
शोभाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशोभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/2nd), एकवचन
दधानःbearing
दधानः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootधा (धातु) → दधत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक
असुर-निकर-चमूम्the army-host of demons
असुर-निकर-चमूम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)+निकर (प्रातिपदिक)+चमू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/2nd), एकवचन
निघ्नतःof (him) who is slaying
निघ्नतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootनि + हन् (धातु) → निघ्नत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ) षष्ठी (genitive), एकवचन; सम्बन्ध (of the one striking)
चन्द्र-मौलिःthe moon-crested one (Śiva)
चन्द्र-मौलिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक) + मौलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता/1st), एकवचन; बहुव्रीहिः—‘चन्द्रः मौलौ यस्य’
दूरात्from afar
दूरात्:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootदूर (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूत (ablatival adverb): from afar
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
अभिशंसन्proclaiming/encouraging
अभिशंसन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअभि + शंस् (धातु) → अभिशंसत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृवाचक
अरि-नगर-निरोधेषुin the blockades of enemy cities
अरि-नगर-निरोधेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक)+नगर (प्रातिपदिक)+निरोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/7th), बहुवचन
कर्म-अभिषङ्गेin the press of battle
कर्म-अभिषङ्गे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकर्म (प्रातिपदिक)+अभिषङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘in the engagement of action/battle’
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), बहुवचन
शीघ्र-अपयान-क्षणम्the moment of swift retreat
शीघ्र-अपयान-क्षणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशीघ्र (प्रातिपदिक)+अपयान (प्रातिपदिक)+क्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/2nd), एकवचन
अभिदिशतिindicates/points out
अभिदिशति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + दिश् (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
प्राणि-धैर्यम्steadfast courage
प्राणि-धैर्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्राणि (प्रातिपदिक)+धैर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म/2nd), एकवचन; ‘steadfastness of living beings’
विधत्तेbestows/arranges
विधत्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + धा (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद