Shloka 43
Vasiṣṭha-gamana
Vasiṣṭha’s Departure / The Episode of Sagara
Devanagari script
सक्रोधो ऽपि महीपतिर्गुरुवचः संभावयंस्तानरीन्धर्मस्य स्वकुलोचितस्य च तथा वेषस्य संत्यागतः / श्रौतस्मार्त्तविभिन्नकर्मनिरतान्विप्रैश्च दूरोञ्झितान्सासून्केवलमत्यजन्मृतसमानेकैकशः पार्थिवान्
Transliteration
sakrodho 'pi mahīpatirguruvacaḥ saṃbhāvayaṃstānarīndharmasya svakulocitasya ca tathā veṣasya saṃtyāgataḥ / śrautasmārttavibhinnakarmaniratānvipraiśca dūroñjhitānsāsūnkevalamatyajanmṛtasamānekaikaśaḥ pārthivān
Translation
కోపమున్నప్పటికీ మహీపతి గురువాక్యాన్ని గౌరవించి ఆ శత్రురాజులను విడిచెను; అయితే వారి స్వకులోచిత ధర్మమును మరియు వేషమును త్యజింపజేసెను। శ్రౌత-స్మార్త కర్మల నుండి విరతులై, బ్రాహ్మణులచే దూరం చేయబడిన వారిని, అతడు కేవలం ప్రాణాలతోనే విడిచెను—ఒక్కొక్కరు మృతసమానులై।
Word by Word
सक्रोधःangry (though)
सक्रोधः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसक्रोध (प्रातिपदिक: स+क्रोध)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; महीपतिः विशेषण
अपिeven/though
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चय (even/also)
महीपतिःthe king
महीपतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहीपति (प्रातिपदिक: मही+पति)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
गुरुवचःthe teacher’s word
गुरुवचः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगुरुवचस् (प्रातिपदिक: गुरु+वचस्)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन (वचः = वचस्)
संभावयन्respecting/considering
संभावयन्:
Karta (कर्ता, participial)
TypeVerb
Rootसम्+भावय् (धातु; √भू + णिज)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त (present participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; (respecting/considering)
तान्those
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन
अरीन्enemies
अरीन्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन
धर्मस्यof duty
धर्मस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन
स्वकुलोचितस्यbefitting his own lineage
स्वकुलोचितस्य:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वकुलोचित (प्रातिपदिक: स्व+कुल+उचित)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन; धर्मस्य विशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
तथाlikewise
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus/likewise)
वेषस्यof appearance/guise
वेषस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन
संत्यागतःhe abandoned/renounced
संत्यागतः:
Kriya (क्रियासमास/participial predicate)
TypeVerb
Rootसम्+त्यज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; (सम्यक् त्यक्तः)
श्रौतस्मार्त्तविभिन्नकर्मनिरतान्Brahmins devoted to distinct śrauta and smārta rites
श्रौतस्मार्त्तविभिन्नकर्मनिरतान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रौतस्मार्त्तविभिन्नकर्मनिरत (प्रातिपदिक: श्रौत+स्मार्त्त+विभिन्न+कर्म+निरत)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; विप्रान् विशेषण
विप्रैःby Brahmins
विप्रैः:
Karana (करण/agent-instrument)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
दूरोञ्झितान्cast far away
दूरोञ्झितान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदूरोञ्झित (कृदन्त; √उञ्झ्/उत्सृज् (धातु) + क्त; दूर+उञ्झित)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; पार्थिवान् विशेषण
सासून्alive
सासून्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसासु (प्रातिपदिक: स+आसु)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; पार्थिवान् विशेषण (with breath = alive)
केवलम्only
केवलम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकेवलम् (अव्यय/विशेषणप्राय)
Formअव्यय; मर्यादा/न्यूनता (only/merely)
अत्यजत्he abandoned/left
अत्यजत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootत्यज् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
मृतसमानेas good as dead
मृतसमाने:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमृतसमान (प्रातिपदिक: मृत+समान)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; पार्थिवान् विशेषण
एकैकशःone by one
एकैकशः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएकैकशः (अव्यय)
Formअव्यय; वितरणार्थक (one by one)
पार्थिवान्kings
पार्थिवान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन