Shloka 41
Vasiṣṭha-gamana
Vasiṣṭha’s Departure / The Episode of Sagara
Devanagari script
अथावोचन्महाभागः कृपया परयान्वितः / समये स्थापयामास राज्ञस्ताञ्जीवितार्थिनः
Transliteration
athāvocanmahābhāgaḥ kṛpayā parayānvitaḥ / samaye sthāpayāmāsa rājñastāñjīvitārthinaḥ
Translation
అప్పుడు మహాభాగుడు పరమ కరుణతో కూడి పలికి, సమయమున జీవనార్థులైన ఆ రాజులను నిలిపెను।
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/connecting)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (particle, then/now)
अवोचत्they said/spoke
अवोचत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलुङ् (Aorist/लुङ्), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (plural)
महाभागःthe noble one
महाभागः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक: महा+भाग)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (singular)
कृपयाwith compassion
कृपया:
Karana (करण/instrument)
TypeNoun
Rootकृपा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
परयाsupreme/great
परया:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; कृपया विशेषण (qualifying)
अन्वितःendowed (with)
अन्वितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्वित (कृदन्त; √इ (धातु) + क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
समयेat the agreed time/occasion
समये:
Adhikarana (अधिकरण/location-time)
TypeNoun
Rootसमय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
स्थापयामासhe established/appointed
स्थापयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formणिजन्त (causative) स्थापय-; लिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
राज्ञःof the king
राज्ञः:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
तान्those (men)
तान्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
जीवितार्थिनःseekers of life (who desired to live)
जीवितार्थिनः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootजीवितार्थिन् (प्रातिपदिक: जीवित+अर्थिन्)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन