Shloka 36
Vasiṣṭha-gamana
Vasiṣṭha’s Departure / The Episode of Sagara
Devanagari script
तेनायं सगरो ऽप्यद्य गुरुगौरवयन्त्रितः / भवन्निदेशं नात्येति वेलामिव महोदधिः
Transliteration
tenāyaṃ sagaro 'pyadya gurugauravayantritaḥ / bhavannideśaṃ nātyeti velāmiva mahodadhiḥ
Translation
అందువల్ల ఈ సగరుడుకూడా నేడు గురుగౌరవంతో నియంత్రితుడై, మీ ఆజ్ఞను అతిక్రమించడు—మహాసముద్రం తీరమర్యాదను దాటనట్లే।
Word by Word
तेनby that (reason/means)
तेन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम-रूपम्
अयम्this
अयम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; सर्वनाम-रूपम्
सगरःSagara
सगरः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसगर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso/even
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle); समुच्चय/अपि-अर्थे ‘also/even’
अद्यtoday/now
अद्य:
अधिकरण (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
गुरुगौरवयन्त्रितःrestrained by reverence for the guru
गुरुगौरवयन्त्रितः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगुरु + गौरव + यन्त्रित (यन्त्र् धातु, क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘यन्त्रित’ = restrained; समासः—गुरुगौरवेन यन्त्रितः (तृतीया-तत्पुरुष)
भवत्-निदेशम्your command
भवत्-निदेशम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + निदेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; समासः—भवतः निदेशः (षष्ठी-तत्पुरुष)
नnot
न:
सम्बन्ध/निपात (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
अत्येतिoversteps/exceeds
अत्येति:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअति + इ (इ धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्गः ‘अति’
वेलाम्the shore/limit
वेलाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवेला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
इवlike/as
इव:
सम्बन्ध/उपमा (Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक अव्यय (comparative particle)
महोदधिःthe great ocean
महोदधिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + उदधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः—महान् उदधिः