Shloka 16
Vasiṣṭha-gamana
Vasiṣṭha’s Departure / The Episode of Sagara
Devanagari script
निःशेषशून्या मकरोद्वैरान्तकरणो नृपः / समग्रबलसंमर्द्दप्रमृष्टाशेषभूतलः
Transliteration
niḥśeṣaśūnyā makarodvairāntakaraṇo nṛpaḥ / samagrabalasaṃmarddapramṛṣṭāśeṣabhūtalaḥ
Translation
ఆ రాజు మకరుల వైరం అంతం చేసి భూమిని నిశ్శేషంగా శూన్యప్రాయంగా చేశాడు; సమగ్ర బలసంఘర్షంతో సమస్త భూతలాన్ని త్రొక్కివేశాడు।
Word by Word
niḥśeṣa-śūnyāḥcompletely emptied (left without remainder)
niḥśeṣa-śūnyāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootniḥśeṣa (प्रातिपदिक) + śūnya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; विशेषण (adjective) qualifying implied 'rājānaḥ/nṛpāḥ'
makara-udvaira-anta-karaṇaḥender of the Makara-enemies
makara-udvaira-anta-karaṇaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmakara (प्रातिपदिक) + udvaira (प्रातिपदिक) + anta (प्रातिपदिक) + karaṇa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana; बहुव्रीह्यर्थे विशेषण—‘(yaḥ) makarodvairāṇām antaṃ karoti’ (one who makes an end of the Makara-enemies)
nṛpaḥthe king
nṛpaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana
samagra-bala-saṃmarda-pramṛṣṭa-aśeṣa-bhūtalaḥwhose whole earth was swept/cleared by the crushing of complete forces
samagra-bala-saṃmarda-pramṛṣṭa-aśeṣa-bhūtalaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsamagra (प्रातिपदिक) + bala (प्रातिपदिक) + saṃmarda (प्रातिपदिक) + pra√mṛṣ (धातु) + aśeṣa (प्रातिपदिक) + bhūtala (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana; बहुव्रीहि—‘yasya bhūtalaṃ (pṛthivī) samagrabalasaṃmardena pramṛṣṭam’ ; pramṛṣṭa = kta-participle (कृत्, क्त) from pra√mṛṣ ‘to wipe/cleanse/sweep’