Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 12
Bhārgava-Charita: Rāma (Paraśurāma) Returns to Jamadagni’s Āśrama
Devanagari script
रामो ऽहं तवा दासो ऽस्मि प्रोच्चरन्निति भूपते / जग्राह चरणौ चापि विधिवत्सज्जनाग्रणीः
Transliteration
rāmo 'haṃ tavā dāso 'smi proccaranniti bhūpate / jagrāha caraṇau cāpi vidhivatsajjanāgraṇīḥ
Translation
“హే భూపతే! నేను రాముడను; నేను నీ దాసుడను” అని ఉచ్చరిస్తూ, సజ్జనాగ్రణి అయిన అతడు విధివిధానంగా ఆయన పాదయుగ్మాన్ని పట్టుకున్నాడు।
Word by Word
रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; प्रथमा, एकवचन
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी (Genitive), एकवचन
दासःservant
दासः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; (अहम् इत्यस्य विशेष्य-समनाधिकरण)
अस्मिam
अस्मि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present); उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
प्रोच्चरन्uttering aloud
प्रोच्चरन्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootप्र + उद् + चर् (धातु) + शतृ (प्रत्यय) → उच्चरन् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणरूपेण (absolutive-like participial usage: 'while uttering')
इतिthus
इति:
Vākyārtha-dyotaka (वाक्यार्थ-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-द्योतक अव्यय (quotative particle)
भूपतेO king
भूपते:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभूपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
जग्राहtook, grasped
जग्राह:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चरणौ(two) feet
चरणौ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, द्विवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha-bodhaka (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (also/even)
विधिवत्duly, according to rite
विधिवत्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविधिवत् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (according to rule/rite)
सज्जन-अग्रणीःleader of the good people
सज्जन-अग्रणीः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्/सज्जन (प्रातिपदिक) + अग्रणी (प्रातिपदिक)
Formसमास: षष्ठी-तत्पुरुष (सज्जनानाम् अग्रणीः); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन